De dakgoot is een van de onderdelen van uw woning waar u pas aan denkt als het misgaat: water dat bij een flinke bui over de rand klatert, een donkere streep op de gevel, een vochtplek op de binnenmuur. Toch is de goot, samen met de regenpijp, verantwoordelijk voor het afvoeren van al het water dat op uw dak valt. Dit artikel legt uit welke soorten goten er zijn, hoe u een verstopping of lekkage herkent, hoe vaak schoonmaken zinvol is, wanneer reparatie volstaat en wanneer vervanging nodig is, en wie wat doet: van de glazenwasser die de goot leegmaakt tot de dakdekker of zinkwerker die een nieuwe goot aanbrengt. Ook de regels voor huurders, VvE's en gedeelde goten met de buren komen aan bod.
Welke soorten dakgoten zijn er?
Wat u aan de onderkant van uw dak ziet, kan een van verschillende goottypes zijn. Het type bepaalt hoe de goot wordt schoongemaakt, hoe hij lekt en hoe hij wordt hersteld.
- Hanggoot. Een goot die in beugels onder de dakrand of tegen het boeiboord hangt. Hanggoten bestaan in verschillende profielen, zoals halfrond of hoekig, en in zink en kunststof.
- Mastgoot. Een veelgebruikte hanggoot met een afgerond profiel en een opgerolde voorrand. Het woord wordt in de praktijk ook gebruikt als andere naam voor een hanggoot. Mastgoten bestaan in zink en in kunststof.
- Bakgoot. Een goot met een hoekig profiel en een vlakke bodem. Bij oudere woningen en monumenten is dat vaak een getimmerde houten bak die deel uitmaakt van de dakrand of de overstek en aan de binnenkant is bekleed met zink, lood, bitumen of EPDM (een rubberen dakbedekking); van buiten ziet u dan vaak alleen een houten gootlijst. Er bestaan ook zinken en kunststof bakgoten die in beugels hangen.
- Kunststof goot. Een lichte hanggoot van pvc of een vergelijkbare kunststof, die vaak met klik- of lijmverbindingen wordt gemonteerd. Kunststof roest niet, maar kan onder invloed van zonlicht en temperatuurwisselingen bros worden en de verbindingen kunnen gaan lekken.
- Zinken goot. Zink is het traditionele materiaal voor hanggoten, mastgoten en de bekleding van bakgoten. Zinkwerk wordt aan elkaar gesoldeerd en kan daardoor ook worden hersteld.
Daarnaast zijn er kilgoten, de goten in de hoek waar twee dakvlakken samenkomen, en goten op een plat dak die via een uitloop of stadsuitloop afvoeren. Die vallen onder het werk aan de dakbedekking en zijn vrijwel altijd een klus voor de dakdekker.
Signalen van een verstopte of lekkende goot
Een goot raakt vooral verstopt door bladeren, mos dat van de dakpannen spoelt, takjes, vogelnesten en het korrelige gruis van oude dakpannen of bitumen. Dat vuil hoopt zich op bij de uitloop naar de regenpijp, en dan kan het water nergens meer heen. Let op deze signalen:
- Overlopend water. Bij een flinke bui stroomt het water over de voorrand van de goot in plaats van door de regenpijp. Kijk tijdens of direct na een bui naar buiten: dat is het moment waarop u het ziet.
- Planten in de goot. Gras, mos of zelfs kleine boompjes die boven de goot uitsteken, betekenen dat er een laag aarde en vuil in ligt die vocht vasthoudt.
- Strepen en vlekken op de gevel. Donkere, groene of witte strepen onder de goot, of afbladderend schilderwerk aan het boeiboord en de gootlijst, wijzen op water dat langs de buitenkant loopt.
- Druppelende naden en gaatjes. Water dat bij droog weer nog uren uit één punt van de goot drupt, wijst op een lekkende naad, een gat of een goot die verkeerd afloopt.
- Doorhangende goot. Een goot die in het midden doorzakt of van de beugels loskomt, houdt water vast en kan bij vorst of door het gewicht verder vervormen.
- Vochtige muren binnen. Een natte plek hoog op de binnenkant van een buitenmuur, die erger wordt na regen, kan van een lekkende goot of bakgoot komen.
Vochtplekken binnen kunnen ook andere oorzaken hebben, zoals slecht voegwerk, condensatie of optrekkend vocht. Hoe u die van elkaar onderscheidt, leest u in Vocht en schimmel in huis herkennen. Heeft u nu water binnen, kijk dan eerst in Lekkage: welke vakman belt u? wat u direct moet doen.
Hoe vaak moet de dakgoot worden schoongemaakt?
Als vuistregel worden goten minimaal twee keer per jaar schoongemaakt: in het voorjaar, na de winterstormen, en na de bladval in het najaar, wanneer de meeste bladeren van de bomen zijn. Die najaarsbeurt is de belangrijkste. Staan er bomen dicht bij de woning, vooral bomen die boven het dak uitsteken, dan kan het nodig zijn om vaker te kijken.
Een volle goot is bovendien in de winter een risico: water dat niet weg kan, kan bevriezen en uitzetten, en het gewicht van ijs en nat blad belast de beugels en naden. Een overzicht van de goot in combinatie met ander seizoensonderhoud vindt u in de Onderhoudskalender voor uw woning.
Bij het schoonmaken wordt de goot leeggeschept, nagespoeld met water en gecontroleerd of de regenpijp goed doorloopt. Een verstopte regenpijp wordt van boven of via een ontstoppingsstuk onderaan doorgestoken. Een goede gootreiniger kijkt meteen naar naden, beugels en afschot, en meldt wat hij ziet.
Bladvangers, gaas en bladscheiders
Wie veel last heeft van bladeren, kan de goot of de regenpijp beschermen. Milieu Centraal noemt een bladvanger als manier om de kans op verstoppingen te verkleinen. Er zijn verschillende varianten:
- Een bolrooster of bladvanger in de uitloop houdt bladeren tegen bij de opening naar de regenpijp, zodat de pijp zelf niet verstopt raakt. Het rooster zelf moet wel regelmatig worden vrijgemaakt.
- Gaas of een gootbeschermer over de hele goot houdt grover vuil buiten, maar fijn vuil, stuifmeel en dennennaalden komen er soms toch door of blijven erop liggen.
- Een bladscheider of bladvanger in de regenpijp, op ooghoogte, vangt het vuil op een plek waar u het zelf zonder ladder kunt legen.
Geen van deze oplossingen maakt de goot onderhoudsvrij. Ze verminderen het werk en de kans op een plotselinge verstopping, maar de goot moet nog steeds af en toe worden gecontroleerd.
Repareren of vervangen?
Niet elke lekkende goot hoeft eruit. Een zinken goot met een losse soldeernaad of een klein gat kan een vakman vaak plaatselijk solderen. Is het zink over grote lengte dun geworden, poreus of vol scheurtjes, dan houdt solderen geen stand en is een nieuwe goot de betere keuze. Hoe lang zink meegaat, hangt af van de kwaliteit en dikte van het zink, de manier van aanbrengen, de luchtvervuiling en het onderhoud; een vaste levensduur is daarom niet te geven. Een goot waarin altijd water blijft staan, slijt sneller; een vakman controleert daarom ook of de goot genoeg afloopt naar de uitloop.
Bij een bakgoot zit het probleem vaak in de bekleding of in het hout eronder. Een lekkende zinken of loden bekleding kan worden hersteld of vervangen; veel bakgoten worden bij vervanging bekleed met EPDM of bitumen. Is het houtwerk van de bak zelf verrot, dan moet eerst een timmerman of dakdekker de bak herstellen voordat de nieuwe bekleding erin gaat. Een lekkende bakgoot is verraderlijk, omdat het water vaak in de constructie wegloopt en pas ver van de lekplek zichtbaar wordt.
Een kunststof goot met een lekkende verbinding kan soms opnieuw worden afgedicht, maar een verbrosde of gescheurde kunststof goot wordt meestal in delen vervangen. Vraag de vakman bij vervanging welk materiaal bij uw woning past. Bij woningen van vóór 1994 kunnen regenpijpen en soms ook goten van asbestcement zijn gemaakt. Zaag, boor of breek daar niet zelf in; hoe u asbest herkent en wat u dan doet, leest u in Asbest herkennen bij verbouwen.
Vervangt u de goot, kijk dan meteen naar de onderdelen eromheen: het boeiboord en de gootklossen, de regenpijpen en beugels, de aansluiting met de onderste rij dakpannen of de dakbedekking, en het schilderwerk. Als er toch een steiger of hoogwerker staat, scheelt het om die werkzaamheden te combineren.
Hemelwaterafvoer, riool en afkoppelen
Het water uit de goot loopt via de regenpijp, ook wel hemelwaterafvoer genoemd, naar beneden. In veel bestaande woningen is de regenpijp aangesloten op het riool; bij andere loopt hij uit op straat, in de tuin of in een regenton. Een regenpijp die onderaan verstopt is, laat het water uit de goot terugstromen. Ook een verzakte of gescheurde aansluiting op het riool kan lekken, water naar de fundering of de kruipruimte leiden en is een klus voor de loodgieter.
Steeds meer gemeenten stimuleren het afkoppelen van regenpijpen: de regenpijp wordt losgekoppeld van het riool, zodat het water in de eigen tuin wordt opgevangen of de bodem in zakt. Milieu Centraal wijst erop dat het riool bij hevige regen al het regenwater niet altijd aankan, en dat u met afkoppelen het water van uw dak direct in uw tuin laat terechtkomen; in veel gemeenten is er subsidie voor regenwateropvang. Het burenrecht stelt wel een grens: het dak van een gebouw moet zo zijn ingericht dat het water niet op het erf van de buren afloopt (artikel 5:52 BW). Hoe u water in de tuin opvangt met een regenton, infiltratie of een wadi, leest u in Tuin laten aanleggen.
Veiligheid: de ladder en de goot
De meeste goten bereikt u alleen met een ladder, en daar gaat het vaak mis. Volgens het RIVM spelen consumentenproducten een rol bij zo'n 60.000 ongevallen per jaar waarvoor spoedeisende hulp nodig is, en valt ongeveer vijf procent van de slachtoffers van een draagbare trap of ladder. Goten schoonmaken is een typisch scenario: u reikt opzij, schept met één hand en heeft met de andere geen houvast.
Zet een ladder nooit tegen de goot zelf. Een zinken of kunststof goot is niet gemaakt om het gewicht van een ladder en een persoon te dragen, kan doorbuigen of losschieten, en is dus een onveilig steunpunt. Gebruik een ladder met een afstandhouder of laat de ladder tegen de gevel rusten, op een vlakke, stevige ondergrond, en laat iemand de ladder vasthouden. Stap ook niet vanaf de ladder het dak op om bij de goot te komen. Kunt u de goot niet veilig bereiken, bijvoorbeeld op een tweede verdieping, laat het dan over aan een vakman.
Voor professionals gelden de regels uit het Arbobesluit, die voor deze onderdelen ook voor zelfstandigen zonder personeel gelden (artikel 3.16 en artikel 9.5). Bij een mogelijke valhoogte van 2,5 meter of meer is er in elk geval sprake van valgevaar en zijn maatregelen verplicht; ook lager als er valgevaar is. Collectieve maatregelen, zoals een steiger of hoogwerker, gaan voor op een harnas, en een ladder mag alleen als werkplek dienen als het risico gering is en het werk kort duurt of de kenmerken van de plek niet te veranderen zijn. Een gootreiniger of dakdekker die met een hoogwerker komt of een gootzuiger met lange buizen vanaf de grond gebruikt, werkt dus niet omslachtig maar volgens de regels.
Wie doet wat?
- Schoonmaken: een glazenwasser of een gespecialiseerde dakgootreiniger. Veel glazenwassers bieden het leegmaken van goten aan als extra dienst, soms met een gootzuiger vanaf de grond. Vraag of ook de regenpijpen worden doorgespoten en of u een melding krijgt van gebreken.
- Kleine reparaties aan zinkwerk: een loodgieter of zinkwerker. Het solderen van zink en het vervangen van regenpijpen is van oudsher loodgieterswerk. Wanneer u een loodgieter of juist een andere installateur belt, leest u in Loodgieter, installateur of cv-monteur.
- Vervanging, bakgoten, kilgoten en alles wat met de dakbedekking samenhangt: een dakdekker. Die kan ook de aansluiting met de dakpannen, het lood en de dakbedekking meenemen.
- Houtrot in boeiboord of bakgoot: een timmerman of dakdekker herstelt het hout; daarna volgt het schilderwerk.
- Riool en aansluiting van de regenpijp: de loodgieter.
VvE, huurwoning en de gedeelde goot met de buren
Woont u in een appartement, dan horen het dak, de goten en de regenpijpen in de regel tot de gemeenschappelijke delen, en zijn schoonmaak, herstel en vervanging een zaak van de vereniging van eigenaren. Wat precies gemeenschappelijk is, staat in de splitsingsakte en het splitsingsreglement. Meld een lekkende goot dus bij het bestuur en laat de reparatie via de VvE lopen. Meer over de regels in een appartementencomplex leest u in Verbouwen in een VvE-appartement.
Bij een huurwoning is het onderhoud verdeeld. Volgens de bijlage bij het Besluit kleine herstellingen is het regelmatig schoonhouden van goten en regenafvoeren voor de huurder, voor zover deze voor de huurder bereikbaar zijn. Het schoonhouden en zo nodig ontstoppen van het binnenriool, tot aan de aansluiting op het gemeenteriool en voor zover de huurder erbij kan, is ook een taak van de huurder. Reparaties en vervanging van goten en regenpijpen zijn voor de verhuurder, net als het schoonhouden van goten die u niet zelf kunt bereiken, zoals de goot van een flat. Meld een lekkende of kapotte goot daarom schriftelijk bij uw verhuurder.
Bij rijtjeshuizen en twee-onder-een-kapwoningen loopt de goot vaak over meerdere woningen door. Wie dan waarvoor verantwoordelijk is, hangt af van de eigendomssituatie. In veel gevallen is ieder eigenaar van het deel van de goot op zijn eigen woning. Wel moet ieder eigenaar ervoor zorgen dat er geen water of vuil van zijn erf in de goot van de buren komt (artikel 5:53 BW). Het Burgerlijk Wetboek kent ook mandeligheid: een onroerende zaak die gemeenschappelijk eigendom is van de eigenaars van twee of meer erven en tot hun gemeenschappelijk nut is bestemd, wat volgens artikel 5:60 BW ontstaat bij een notariële akte die in de openbare registers wordt ingeschreven. Mandelige zaken moeten op kosten van alle mede-eigenaars worden onderhouden, gereinigd en zo nodig vernieuwd (artikel 5:65 BW). Daarnaast kunnen in uw eigendomsakte afspraken staan in de vorm van een erfdienstbaarheid, bijvoorbeeld over de afvoer van water via de goot of regenpijp van de buren. Kijk dus in uw eigendomsakte, en kom met de buren tot een afspraak voordat er wordt gewerkt: een goot die maar voor de helft wordt vervangen, sluit slecht aan en kan op de overgang gaan lekken. Leg afspraken over de kostenverdeling en de uitvoering schriftelijk vast. Hoe u dat aanpakt, leest u in Verbouwen en de buren.
Vergunning en monument
Het schoonmaken, repareren of vervangen van een goot door een vergelijkbare goot is gewoon onderhoud, en daarvoor heeft u bij een gewone woning normaal gesproken geen omgevingsvergunning nodig. Dat ligt anders bij een rijksmonument. Noodzakelijk regulier onderhoud dat is gericht op het behoud van de monumentale waarden, is daar vergunningvrij zolang detaillering, profilering, vormgeving, materiaalsoort en kleur niet veranderen (artikel 13.11 van het Besluit activiteiten leefomgeving). Een zinken bakgoot vervangen door een kunststof hanggoot, of een ander gootprofiel kiezen, kan dus wel vergunningplichtig zijn. Voor gemeentelijke monumenten staan de regels in het omgevingsplan of de erfgoedverordening van de gemeente, en ook in een beschermd stads- of dorpsgezicht kunnen extra regels gelden voor wat er aan de gevel en het dak verandert. Overleg bij twijfel vooraf met de gemeente en kies een vakman met ervaring in restauratiewerk.
Wat hoort er in de offerte?
Voor het schoonmaken volstaat vaak een afspraak per beurt of een jaarlijks abonnement. Voor reparatie of vervanging vraagt u bij voorkeur twee of drie offertes aan op basis van een bezoek aan de woning. Controleer of daarin staat:
- de lengte van de goot in meters en het aantal regenpijpen en uitlopen;
- het type en materiaal van de nieuwe goot, en bij zink de dikte en het profiel;
- of de oude goot wordt verwijderd en afgevoerd;
- werk aan het boeiboord, de gootklossen, de beugels en de aansluiting met de dakpannen of dakbedekking, en hoe meerwerk bij houtrot wordt berekend;
- het afschot naar de uitloop en de aansluiting op regenpijp en riool;
- hoe het bedrijf veilig werkt: steiger, hoogwerker of rolsteiger;
- eventuele bladvangers of gaas;
- de garantie op het werk en de bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering.
Samengevat: laat de goot in elk geval na de bladval controleren, let op overlopend water en strepen op de gevel, en laat een lekkende goot snel herstellen voordat het water de muur in trekt. Solderen kan bij plaatselijke schade, vervangen is aan de orde bij een goot die over grote lengte is aangetast. Werk niet vanaf een ladder tegen de goot, en controleer bij een VvE, huurwoning of gedeelde goot eerst wie verantwoordelijk is. Op VerbouwPro plaatst u uw klus kosteloos en reageren dakdekkers en glazenwassers uit uw regio.