Een cv-ketel vervangt u niet elk jaar, en daardoor komt de vraag vaak onverwacht: de monteur zegt bij het onderhoud dat de ketel op zijn laatste benen loopt, of de ketel valt uit op een koude ochtend. Dan moet u in korte tijd kiezen tussen een nieuwe hr-ketel, een hybride warmtepomp naast de ketel of meteen volledig elektrisch. Dit artikel helpt u bij dat moment: hoe u herkent dat de ketel aan vervanging toe is, wat er op dit moment is toegestaan, welke opties er zijn, wie het werk mag doen en wat een goede cv-monteur of installateur controleert. Wilt u de warmtepomp zelf uitgebreid uitzoeken, lees dan ook Warmtepomp laten installeren: hybride of all-electric.
Wanneer is een cv-ketel aan vervanging toe?
Er is geen vaste leeftijd waarop een ketel moet worden vervangen, en een werkende ketel hoeft wettelijk nooit weg. Volgens de Rijksoverheid gaat een cv-ketel circa vijftien jaar mee, en een goed onderhouden ketel gaat volgens Milieu Centraal langer mee en heeft minder storingen. Milieu Centraal raadt aan om bij een ketel van twaalf jaar of ouder alvast naar de opvolger te kijken, zodat u niet onder tijdsdruk hoeft te kiezen. Signalen dat het moment nadert:
- Leeftijd. De ketel is vijftien jaar of ouder, of nadert die leeftijd.
- Vaker storingen. De ketel valt regelmatig uit, moet vaak worden gereset of verliest steeds druk, en elk monteursbezoek levert een nieuw defect op.
- Onderdelen. De monteur meldt dat onderdelen voor uw type niet meer of slecht leverbaar zijn. Een reparatie kan dan lang duren, of niet meer mogelijk zijn.
- Warm water. Het warme water wisselt van temperatuur of duurt steeds langer, terwijl er niets aan uw gebruik is veranderd.
- Rendement. Een oude ketel, en zeker een vr- of conventionele ketel zonder condensatie, haalt minder warmte uit hetzelfde gas dan een moderne hr-ketel. Hr staat voor hoog rendement: de ketel benut ook de warmte uit de waterdamp in de rookgassen.
- Veiligheid. Ziet u roet, een gele of oranje vlam bij een open toestel, of gaat uw CO-melder af, zet het toestel dan uit, ventileer en laat het direct controleren. Wat u verder moet weten over melders en onderhoud, leest u in CO-melder en cv-onderhoud: wat is verplicht en wat is verstandig.
Een zinnige vuistregel: laat de monteur bij het eerstvolgende onderhoud een eerlijke inschatting geven van de staat van de ketel en of een grote reparatie nog verstandig is bij deze leeftijd. Vraag dat het liefst schriftelijk, zodat u er later op kunt terugvallen.
Plan het voordat de ketel kapot gaat
Milieu Centraal raadt aan om niet te wachten tot de ketel stuk is: dan zit u in de kou, wilt u direct een nieuwe en heeft u geen tijd om de mogelijkheden goed te vergelijken. Dat geldt extra in de winter, als installateurs de meeste storingen draaien en de planning vol zit. Een nieuwe hr-ketel kan in een noodsituatie vaak snel worden geplaatst, maar een hybride of volledig elektrische warmtepomp vraagt een bezoek aan huis, een berekening, soms aanpassingen aan de elektra en een levertijd. Wie in het voorjaar of de zomer begint, kan offertes rustig naast elkaar leggen en heeft alle opties nog open.
Kijk bij die oriëntatie ook naar wat uw gemeente voor uw wijk van plan is. Komt er in de komende jaren een warmtenet, dan is een grote investering in een eigen warmtepomp misschien niet de meest logische stap. Milieu Centraal noemt het warmteplan van de gemeente als iets om vooraf na te gaan.
Mag u nog een nieuwe cv-ketel kopen?
Ja. In 2022 kondigde het kabinet aan dat vanaf 2026 bij vervanging van de cv-ketel ten minste een hybride warmtepomp de standaard zou worden, als de woning daarvoor geschikt is. Die normering is er niet gekomen: de nieuwe coalitie heeft de plannen in 2024 in het hoofdlijnenakkoord geschrapt, en het kabinet koos daarna voor stimulering in plaats van een verplichting. Een nieuwe hr-ketel plaatsen is op het moment van schrijven dus gewoon toegestaan.
Op 7 oktober 2026 heeft het huidige kabinet wel een nieuw voornemen aangekondigd: vanaf 2029 zou bij vervanging van de cv-ketel een slimme hybride warmtepomp de standaard moeten worden, voor woningen die niet zijn of worden aangesloten op een warmtenet. Appartementsgebouwen en monumenten vallen daar volgens de Kamerbrief voorlopig buiten. Dat plan wordt nog uitgewerkt en is nog niet in wetgeving vastgelegd. Plaatst u nu een nieuwe ketel, dan is het verstandig om rekening te houden met een hybride warmtepomp later, bijvoorbeeld door een ketel te kiezen die met een warmtepomp kan samenwerken en ruimte te houden voor een buitenunit. Controleer de actuele stand van zaken op rijksoverheid.nl.
Optie 1: een nieuwe hr-ketel
De eenvoudigste vervanging is een nieuwe hr-ketel op dezelfde plek. U houdt uw radiatoren, uw gasaansluiting en uw manier van verwarmen. Een paar keuzes bepalen of de nieuwe ketel goed bij u past.
Combiketel of ketel met boiler
Een combiketel verzorgt zowel de verwarming als het warme tapwater. Heeft u nu een aparte boiler naast een cv-ketel die alleen verwarmt, dan adviseert Milieu Centraal om beide in één keer te vervangen door een combiketel; dat bespaart energie en is eenvoudiger in onderhoud. Een ketel met een apart boilervat houdt een voorraad warm water aan en kan prettig zijn bij een groot huishouden, meerdere badkamers of een ligbad dat snel vol moet. Ook als u later naar een hybride warmtepomp wilt, kan de keuze voor de warmwatervoorziening uitmaken; bespreek dat met de installateur.
Warmwaterklasse: niet groter dan nodig
Op het energielabel van een cv-ketel staat met de letters S, M, L en XL aangegeven hoeveel warm water de ketel kan leveren. Daarnaast gebruiken veel fabrikanten en installateurs het Nederlandse Gaskeur CW-label, met klassen van CW1 tot en met CW6: hoe hoger de klasse, hoe meer de ketel aankan: van alleen een keukenkraan bij CW1 tot een bad vullen of twee tappunten tegelijk bij CW6. Een ketel die veel water levert, heeft volgens Milieu Centraal meestal een lager rendement voor warm water en verbruikt dus meer gas. Een grote klasse is vooral nodig als u twee douches tegelijk gebruikt of vaak een bad vult. Vertel de installateur hoe uw huishouden het warme water gebruikt, in plaats van standaard de grootste uitvoering te nemen.
Modulerende thermostaat en slimme regeling
Een moderne hr-ketel kan zijn vermogen terugschroeven als er weinig warmte nodig is. Dat werkt alleen goed met een modulerende thermostaat, die de ketel vertelt hoeveel warmte er nodig is in plaats van hem alleen aan en uit te zetten; Milieu Centraal raadt zo een thermostaat uitdrukkelijk aan. Een weersafhankelijke regeling met een buitenvoeler past de aanvoertemperatuur aan de buitentemperatuur aan, zodat de ketel op zachte dagen met lager water werkt en meer condenseert. Vraag de installateur ook de maximale aanvoertemperatuur zo laag in te stellen als uw woning toelaat: in een redelijk tot goed geïsoleerd huis is volgens Milieu Centraal vaak 50 of 60 graden voldoende.
Flats met een gemeenschappelijke afvoer
In sommige appartementengebouwen zijn de toestellen aangesloten op een gezamenlijk rookgaskanaal dat niet geschikt is voor een hr-ketel. Als die afvoer niet kan worden aangepast, mag daar volgens Milieu Centraal nog een vr-ketel worden geplaatst, die minder zuinig is. Of uw kanaal geschikt is en welk toestel erop mag, bepaalt de installateur in overleg met de vereniging van eigenaren of de verhuurder die verantwoordelijk is voor het kanaal.
Optie 2: een hybride warmtepomp naast de ketel
Een hybride warmtepomp werkt samen met een cv-ketel. De warmtepomp neemt het grootste deel van de verwarming over en de ketel springt bij als het erg koud is en voor het warme tapwater. Volgens Milieu Centraal kunt u daarmee zo een 60 tot 70 procent minder gas verbruiken voor de verwarming, in een slecht geïsoleerde woning minder. De hybride warmtepomp is volgens Milieu Centraal geschikt voor woningen met matige isolatie, en kan worden aangesloten op de ketel die u nu heeft of tegelijk met een nieuwe ketel worden geplaatst. Milieu Centraal adviseert zelfs: kiest u voor een nieuwe hr-ketel, neem dan meteen een hybride warmtepomp.
Is uw ketel nog maar enkele jaren oud, dan kan de warmtepomp ernaast worden gezet en hoeft de ketel niet weg. Is de ketel oud, dan is het vaak logisch om ketel en warmtepomp in één keer te vervangen, zodat ze goed op elkaar zijn afgestemd en u maar één keer de installateur over de vloer heeft. Niet elke ketel werkt met elke warmtepomp samen; laat de installateur controleren of de combinatie wordt ondersteund en hoe de regeling werkt. Let ook op de plek van de buitenunit, het geluid en de elektra; dat staat uitgebreid in de warmtepompgids.
Optie 3: volledig elektrisch
Bij een volledig elektrische warmtepomp verdwijnt de cv-ketel, en daarmee in de regel het gas voor verwarming en warm water. Dat vraagt een redelijk tot goed geïsoleerde woning, een afgiftesysteem dat met lagere watertemperaturen werkt en ruimte voor een binnenunit met boilervat. Of dat bij u past, test u met de verwarmingstest van Milieu Centraal en een warmteverliesberekening door de installateur. Lees daarvoor Warmtepomp laten installeren en, over radiatoren en vloerverwarming, Vloerverwarming of radiatoren: wat past bij uw woning en warmtebron. Is uw ketel acuut kapot en is de woning nog niet klaar voor volledig elektrisch, dan is een nieuwe ketel met een hybride warmtepomp vaak een realistische tussenstap.
Subsidie: wel voor de warmtepomp, niet voor de ketel
De Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE) van RVO geldt onder meer voor een hybride of volledig elektrische warmtepomp. De regeling voor woningeigenaren is bedoeld voor eigenaar-bewoners: u bent eigenaar van de woning en woont er zelf. Een gewone cv-ketel staat niet in de lijst met maatregelen en komt dus niet in aanmerking. Plaatst u een nieuwe ketel samen met een hybride warmtepomp, dan hangt het subsidiebedrag alleen af van de warmtepomp, namelijk van het vermogen en het energielabel; de ketel telt niet mee. Controleer vooraf of het apparaat op de meldcodelijst van RVO staat en lees de actuele voorwaarden op rvo.nl, want die veranderen regelmatig. Welke andere regelingen er zijn, leest u in Duurzaam verbouwen: subsidies en mogelijkheden.
Wie mag de ketel vervangen?
Een cv-ketel installeren, aansluiten op de rookgasafvoer en in bedrijf stellen mag sinds 1 april 2023 alleen een bedrijf met een CO-vrij-certificaat (artikel 6.45 Besluit bouwwerken leefomgeving). Dat geldt ook voor u als opdrachtgever: laat u een klusser zonder certificaat aan de ketel werken, dan bent u zelf in overtreding. De reden is koolmonoxide: een verkeerd aangesloten afvoer of een slecht afgestelde brander kan reukloos en onzichtbaar CO in huis brengen. Wat u wel en niet zelf mag aan gas, leest u in Mag ik zelf een gasleiding of cv-ketel aanleggen? Wat de wet zegt.
Controleer het bedrijf in het openbare register gasverbrandingsinstallaties van de Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging Bouw (TloKB) en let op het beeldmerk CO-vrij op de offerte en de bedrijfswagen. Plaatst het bedrijf ook een warmtepomp met een F-gas als koudemiddel, dan zijn daarvoor aparte certificaten nodig. Lidmaatschap van een branchevereniging zoals Techniek Nederland is vrijwillig en geen vervanging van de wettelijke certificering. Wie u voor welk deel van het werk belt, leest u in Loodgieter, installateur of cv-monteur: wie belt u waarvoor.
Wat de installateur controleert en doet
Een ketel vervangen is meer dan een kastje omwisselen. Een zorgvuldige installateur kijkt naar de hele installatie:
- Rookgasafvoer en luchttoevoer. Is de bestaande afvoer geschikt en lekdicht voor de nieuwe ketel, of moet hij worden vervangen? Bij een gemeenschappelijk kanaal in een flat: is het nieuwe toestel daarvoor geschikt?
- Gasleiding. Is de leiding naar de ketel ruim genoeg voor het vermogen van het nieuwe toestel, zeker als u overstapt naar een combiketel met een hogere warmwaterklasse? Na wijzigingen hoort de leiding op dichtheid te worden beproefd.
- Condensafvoer. Een hr-ketel produceert condenswater dat via een sifon naar het riool moet. Op een plek waar het kan vriezen, moet die afvoer vorstvrij liggen.
- Plaats en ruimte. Past de nieuwe ketel op de oude plek, is er ruimte voor een boilervat of een binnenunit van een warmtepomp, en blijft de ketel bereikbaar voor onderhoud?
- Inbedrijfstelling. Na het plaatsen meet de monteur de verbranding, stelt de ketel af en legt de resultaten vast. Vraag om dat inbedrijfstellingsrapport; het is uw bewijs voor verzekeraar en koper.
- Inregelen. Laat de installatie waterzijdig inregelen, zodat elke radiator de juiste hoeveelheid water krijgt en alle kamers gelijkmatig warm worden. Dat kan alleen als elke radiator een inregelventiel heeft. Daarnaast hoort de installateur de aanvoertemperatuur, de thermostaat en een eventuele weersafhankelijke regeling goed in te stellen.
- Uitleg en onderhoud. Laat u uitleggen hoe u de druk controleert, bijvult en ontlucht, en spreek af wie het onderhoud doet. Bij moderne ketels is onderhoud volgens Milieu Centraal vaak eens per twee jaar voldoende, in overleg met de installateur; bij oudere ketels jaarlijks.
Kopen, huren of leasen
Naast kopen bieden sommige installateurs en energiebedrijven een cv-ketel of warmtepomp aan in huur of lease, waarbij u een vast bedrag per maand betaalt en onderhoud en reparaties vaak zijn inbegrepen. Dat spreidt de uitgave, maar u wordt geen eigenaar en zit vaak voor jaren vast. Lees bij zo een contract goed na wat er gebeurt bij verhuizing, bij tussentijds opzeggen en aan het einde van de looptijd, en of u dan nog subsidie kunt aanvragen. Of een ISDE-aanvraag bij een gehuurd of geleasd toestel mogelijk is, controleert u bij RVO. Huurt u de woning zelf, dan is de ketel een zaak van de verhuurder.
Wat hoort er in de offerte?
Vraag bij voorkeur twee of drie offertes aan op basis van een bezoek aan huis, en vergelijk of ze hetzelfde bevatten:
- merk, type en vermogen van de ketel, de warmwaterklasse en of het een combiketel of een ketel met boiler is;
- bij een hybride of volledig elektrische warmtepomp: het type, de meldcode voor de ISDE en een berekening van het benodigde vermogen;
- wat er aan de rookgasafvoer, de gasleiding en de condensafvoer wordt aangepast;
- de thermostaat en de regeling: modulerend, en zo nodig een buitenvoeler;
- of het waterzijdig inregelen en het vervangen van radiatorkranen of inregelventielen zijn inbegrepen;
- het afvoeren van de oude ketel en het afwerken van de plek;
- het CO-vrij-certificaat van het bedrijf en het inbedrijfstellingsrapport na afloop;
- de garantie op toestel en arbeid, de onderhoudsafspraken en de planning, inclusief wat er gebeurt als de oude ketel tussendoor uitvalt.
Hoe u offertes eerlijk naast elkaar legt, leest u in Offerte vergelijken: zo leest u een bouwofferte.
Samengevat: begin met oriënteren als uw ketel rond de twaalf jaar is, niet pas als hij kapot is. Een nieuwe hr-ketel is op dit moment gewoon toegestaan, maar een hybride warmtepomp ernaast scheelt veel gas en komt in aanmerking voor ISDE, en bij een goed geïsoleerde woning kan volledig elektrisch de betere stap zijn. Laat het werk altijd doen door een CO-vrij gecertificeerd bedrijf. Op VerbouwPro plaatst u uw klus kosteloos en reageren cv-monteurs en loodgieters uit uw regio.