Ga naar de inhoud
VerbouwPro
Duurzaamheid

Vloerverwarming of radiatoren: wat past bij uw woning en uw warmtebron?

8 oktober 20268 min leestijdVerbouwPro Redactie

Vloerverwarming, lage-temperatuurradiatoren of de bestaande radiatoren laten hangen? De keuze hangt af van uw isolatie, uw vloer en vooral van de warmtebron waar u naartoe wilt: cv-ketel, hybride of volledig elektrische warmtepomp. Wat de systemen van elkaar onderscheidt, waarom isoleren en waterzijdig inregelen eerst komen en welke vakman u belt.

Liever direct een cv-monteur inschakelen? Plaats uw klus gratis

Wie de woonkamer verbouwt of over een warmtepomp nadenkt, komt vanzelf bij de vraag hoe de warmte straks de kamer in moet: via de vloer, via grote lage-temperatuurradiatoren of gewoon via de radiatoren die er al hangen. Het antwoord hangt minder af van smaak dan veel mensen denken. Beslissend zijn de temperatuur waarmee uw toekomstige warmtebron het cv-water kan leveren, de isolatie van de woning, de opbouw en afwerking van de vloer en de vraag hoeveel verbouwing u op de koop toe wilt nemen. Dit artikel zet de mogelijkheden naast elkaar en laat zien in welke volgorde u de beslissingen het best neemt.

Waarom de warmtebron de keuze bepaalt

Een traditionele cv-ketel verwarmt het water tot 60 à 80 graden en levert dat aan radiatoren die daarvoor zijn gedimensioneerd. Een warmtepomp werkt anders: zij haalt warmte uit de buitenlucht of de bodem en brengt die met een compressor op temperatuur. Hoe kleiner het verschil tussen de buitentemperatuur en de aanvoertemperatuur, hoe minder stroom dat kost. Volgens Milieu Centraal leveren warmtepompen cv-water van maximaal ongeveer 45 tot 55 graden, en een hybride warmtepomp werkt met 30 tot 55 graden, waarbij de cv-ketel bijspringt als het buiten erg koud is. Dat heet lage-temperatuurverwarming (LT). Als vuistregel spreekt de branche van LT bij een aanvoertemperatuur van ten hoogste 55 graden, tegenover 80 tot 90 graden bij hoge-temperatuurverwarming.

Bij een lagere watertemperatuur geeft een radiator minder warmte af. Een radiator die bij 75 graden een kamer verwarmt, doet dat bij 45 graden niet meer, tenzij hij veel groter is of het huis veel beter is geïsoleerd. Vloerverwarming heeft dit probleem niet: de hele vloer is het afgifteoppervlak, waardoor een aanvoertemperatuur van 30 tot 40 graden volstaat. Daarom zijn vloerverwarming en warmtepomp zo vaak één pakket. Maar het is geen wet: grote LT-radiatoren of convectoren met ventilator doen hetzelfde met minder breekwerk, en in een goed geïsoleerd huis kunnen zelfs de bestaande radiatoren groot genoeg zijn.

Eerst isoleren, dan pas kiezen

Hoe beter een woning is geïsoleerd, hoe minder warmte zij nodig heeft en hoe lager de aanvoertemperatuur kan zijn, met welk afgiftesysteem dan ook. Milieu Centraal noemt een woning pas geschikt voor een volledig elektrische warmtepomp als zij op zijn minst redelijk tot goed is geïsoleerd: dak en vloer met een behoorlijke isolatielaag, een geïsoleerde spouw en HR++ glas. Voor vloerverwarming geldt bovendien dat onder de begane grondvloer zeer goede vloerisolatie moet zitten, anders verwarmt u de kruipruimte mee. Isolatie komt dus voor het afgiftesysteem, en het afgiftesysteem voor de warmtebron. Welke isolatiemaatregelen het meest opleveren leest u in Energielabel verbeteren: welke maatregelen tellen echt?

Een eenvoudige test laat zien waar u staat. Milieu Centraal adviseert om de aanvoertemperatuur van de cv-ketel een winter lang op 50 graden te zetten (alleen het cv-water, niet het tapwater). Blijft het huis ook in een koude periode comfortabel warm, dan zijn de bestaande radiatoren waarschijnlijk groot genoeg voor een warmtepomp. Wordt het koud, dan is er eerst meer isolatie of een groter afgifteoppervlak nodig. Veel installateurs doen dezelfde check met een berekening van het warmteverlies per vertrek; vraag daarnaar.

Vier afgiftesystemen vergeleken

KenmerkVloerverwarming nat (ingestort of gefreesd)Vloerverwarming droogbouwLT-radiatoren / convectorenConventionele radiatoren
AanvoertemperatuurCa. 30 – 40 graden; max. ca. 45Ca. 30 – 45 gradenCa. 35 – 55 graden60 – 80 graden; bij goede isolatie soms lager
Geschikt voor warmtepompJa, ideaalJaJa, mits goed gedimensioneerdAlleen bij ruime maat en goede isolatie; anders hybride
OpwarmtijdTraag (uren); nachtverlaging zinloosMatig; sneller dan ingestortSnelSnel
Breekwerk en opbouwhoogteFrezen: vloer blijft op hoogte; ingestort: nieuwe dekvloer, meerdere centimeters hogerGeen hak- of stortwerk; enkele centimeters opbouwBeperkt: nieuwe radiatoren op bestaande leidingen, soms dikkere leidingenGeen
VloerafwerkingTegels ideaal; hout, laminaat, pvc en tapijt alleen met lage warmteweerstandIdem; let op maximale belasting en vlakheidVrijVrij
Koelen in de zomerMogelijk met geschikte warmtepompMogelijkConvectoren met ventilator: jaNee
VakmanInstallateur plus vloerenlegger of tegelzetterInstallateur plus vloerenleggerCv-monteur / installateurCv-monteur

De temperaturen in de tabel zijn indicaties; de werkelijke waarde volgt uit de berekening van de installateur. Milieu Centraal noemt voor vloerverwarming een watertemperatuur van maximaal 45 graden, waarbij 30 graden vaak haalbaar is, en een maximale vloeroppervlaktetemperatuur van 29 graden in woonruimten en 33 graden in de badkamer.

Vloerverwarming: nat, gefreesd of droog

Bij een ingestorte vloer worden de leidingen op noppenplaten of een tackerplaat gelegd en ingestort in een nieuwe zandcement- of anhydrietdekvloer. Het is de gangbare methode bij nieuwbouw en bij een renovatie waarbij de vloer toch open gaat. Nadelen zijn de opbouwhoogte, enkele centimeters tot meer, en de droogtijd van de dekvloer voordat er getegeld of gelegd kan worden. Infrezen is de renovatievariant: in de bestaande betonnen dekvloer worden sleuven gefreesd waarin de leidingen worden gelegd en afgewerkt. De vloer blijft op hoogte, deuren en plinten hoeven niet aangepast, maar de ondervloer moet dik en gezond genoeg zijn en het frezen geeft veel stof en lawaai. Droogbouw gebruikt isolatieplaten met voorgevormde sleuven waarin de leidingen klikken, afgedekt met gipsvezelplaten of een dunne egalisatielaag. Er komt geen nat materiaal aan te pas, de opbouw is beperkt en de vloer reageert sneller, wat het aantrekkelijk maakt op verdiepingen en houten vloeren.

De vloerafwerking bepaalt mede of het systeem werkt. Tegels en natuursteen geleiden warmte uitstekend; Milieu Centraal noemt ze de ideale afwerking. Hout, laminaat, pvc en tapijt kunnen, maar alleen als de warmteweerstand van de afwerking laag blijft (Milieu Centraal hanteert een maximale Rd van 0,15 m²K/W) en de fabrikant het materiaal vrijgeeft voor vloerverwarming. Dik massief hout werkt en krimpt onder de temperatuurwisselingen, dik tapijt houdt de warmte tegen. Bespreek de afwerking dus met de installateur voordat de leidingen erin gaan, niet erna. Een tegelzetter die weet dat er vloerverwarming onder zit, kiest een flexibele lijm en voeg en houdt de voorgeschreven opstooktijd aan voordat de vloer in gebruik gaat.

Milieu Centraal raadt elektrische vloerverwarming en infraroodvloerverwarming af als hoofdverwarming: die zijn niet zuinig. Als comfortverwarming in een kleine badkamer is het een andere afweging, maar reken er niet op als vervanging van de cv.

Radiatoren als alternatief: LT-radiatoren en de hybride tussenstap

Niet iedereen wil of kan de vloer open. Dan zijn lage-temperatuurradiatoren het alternatief: radiatoren met een veel groter afgifteoppervlak, of convectoren met ventilator die met een kleine ventilator de warmte sneller aan de lucht afgeven. Ze passen vaak op de bestaande leidingen en op dezelfde plek als de oude radiator, al zijn ze dieper of breder. Veel typen kunnen in de zomer ook koelen als de warmtepomp dat ondersteunt. Een goed gedimensioneerde LT-radiator doet bij 45 graden wat de oude radiator bij 75 graden deed, en dat zonder breekwerk.

Wie nog niet overal goed heeft geïsoleerd, kiest vaak eerst voor een hybride warmtepomp naast de bestaande cv-ketel. Volgens Milieu Centraal kan dat bijna altijd, ook met de bestaande radiatoren, omdat de ketel bijspringt op de koudste dagen en voor het warme tapwater. De hybride variant is zo een logische tussenstap: u bespaart direct gas, en zodra de isolatie en het afgiftesysteem op orde zijn, kan de ketel er alsnog uit. Wat een cv-monteur, installateur of loodgieter precies doet in dit traject leest u in Loodgieter, installateur of cv-monteur: wie belt u waarvoor?

Waterzijdig inregelen: verplicht en vaak vergeten

Welk afgiftesysteem u ook kiest, het presteert alleen als elke radiator of vloergroep precies de hoeveelheid water krijgt die hij nodig heeft. Dat heet waterzijdig inregelen. Zonder inregeling krijgen de radiatoren dicht bij de ketel te veel water en die aan het eind van de leiding te weinig, waardoor de ketel of warmtepomp onnodig hoog moet stoken en het huis ongelijkmatig warm wordt. Sinds de Nederlandse invoering van de Europese richtlijn EPBD III in 2020 is inregelen bovendien een wettelijke systeemeis uit het Besluit bouwwerken leefomgeving: volgens RVO moeten radiatoren in woningen na vervanging van de cv-ketel hydraulisch in balans zijn, moeten er thermostatische radiatorkranen met flowregeling zitten en moet er een geschikte kamerthermostaat zijn. Alleen als de installatie geen flowregeling toelaat, of als de extra regelapparatuur meer dan 20% duurder is dan de ketelvervanging, geldt een uitzondering. Vraag uw cv-monteur bij een nieuwe ketel of warmtepomp expliciet om het inregelrapport.

Welke vakman en in welke volgorde

Het traject begint bij een installateur of cv-monteur die het warmteverlies per vertrek berekent, de warmtebron kiest en het afgiftesysteem dimensioneert. Bij vloerverwarming komt daar een vloerverwarmingsbedrijf of installateur bij die de leidingen legt en de verdeler aansluit, en een vloerenlegger of tegelzetter die de dekvloer en afwerking verzorgt. Bij LT-radiatoren blijft het bij de cv-monteur. Plant u een grotere verbouwing, dan is de volgorde: isolatie, dan leidingwerk en vloerverwarming, dan dekvloer en droogtijd, dan de afwerking en pas daarna de warmtebron inregelen. Hoe die stappen in de planning passen leest u in Hoe lang duurt een verbouwing: doorlooptijden per klus. Wie de volgorde omdraait en eerst een warmtepomp koopt voor een huis dat nog op 75 graden draait, betaalt twee keer.

Veelgestelde vragen

Kan een warmtepomp op mijn bestaande radiatoren?
Soms. Een warmtepomp levert cv-water van ongeveer 45 tot 55 graden, veel lager dan de 60 tot 80 graden van een cv-ketel. Bestaande radiatoren volstaan alleen als ze ruim bemeten zijn en de woning goed is geïsoleerd. Test het door de cv-ketel een winter op 50 graden aanvoertemperatuur te zetten: blijft het huis warm, dan kunnen de radiatoren waarschijnlijk blijven. Anders zijn LT-radiatoren, vloerverwarming of eerst een hybride warmtepomp de opties.
Wat is het verschil tussen natte en droge vloerverwarming?
Bij natte vloerverwarming worden de leidingen ingestort in een nieuwe dekvloer of in gefreesde sleuven in de bestaande betonvloer. Droogbouw gebruikt isolatieplaten met sleuven waarin de leidingen klikken, afgedekt met gipsvezelplaat of een dunne egalisatielaag, zonder nat materiaal. Droogbouw heeft minder opbouwhoogte en droogtijd en reageert sneller, en is daardoor geschikt voor verdiepingen en houten vloeren.
Kan ik een houten vloer of pvc op vloerverwarming leggen?
Ja, als de warmteweerstand van de afwerking laag blijft (Milieu Centraal hanteert maximaal Rd 0,15) en de fabrikant het product vrijgeeft voor vloerverwarming. Tegels en natuursteen zijn ideaal. Dik massief hout werkt onder temperatuurwisselingen en dik tapijt houdt de warmte tegen; die zijn minder geschikt. Bespreek de afwerking met de installateur voordat de leidingen worden gelegd.
Is waterzijdig inregelen verplicht?
Ja, in woningen bij vervanging van de cv-ketel. Volgens RVO moeten radiatoren dan hydraulisch in balans zijn, met thermostatische radiatorkranen met flowregeling en een geschikte kamerthermostaat, als systeemeis uit het Besluit bouwwerken leefomgeving na de invoering van EPBD III. Uitzonderingen gelden als de installatie geen flowregeling toelaat of de extra regelapparatuur meer dan 20% duurder is dan de ketelvervanging. Vraag de installateur om het inregelrapport.
Welke vakman legt vloerverwarming aan?
Een installateur of gespecialiseerd vloerverwarmingsbedrijf legt de leidingen, plaatst de verdeler en sluit het systeem aan op de cv-ketel of warmtepomp. Een vloerenlegger of tegelzetter verzorgt de dekvloer en de afwerking. Laat de installateur vooraf het warmteverlies per vertrek berekenen, zodat het systeem past bij uw isolatie en toekomstige warmtebron.

Gerelateerde artikelen

Verbouwen

Nieuwe vloer kiezen: pvc, laminaat, parket of gietvloer, en wat de vloerenlegger van u nodig heeft

Een nieuwe vloer kiest u op uiterlijk, maar of hij jarenlang mooi blijft hangt af van de ondervloer, het vocht in de dekvloer, de vloerverwarming en de manier van leggen. Dit artikel vergelijkt pvc, laminaat, parket, gietvloer en kort ook tegels, tapijt en marmoleum, legt uit wat egaliseren, acclimatiseren en dilatatie betekenen en wat de VvE over geluid zegt. En het beschrijft wat een vloerenlegger van u nodig heeft om de klus in één keer goed te doen.

Lees meer
Duurzaamheid

Warmtepomp laten installeren: hybride of all-electric, is uw woning geschikt en wie doet wat

Een warmtepomp kan een groot deel van uw gasverbruik overnemen, maar alleen als het type past bij de woning. Het verschil tussen een hybride en een volledig elektrische warmtepomp, hoe u beoordeelt of uw huis geschikt is, waar u op let bij geluid, plaatsing, elektra en koudemiddel, wat er geldt voor ISDE-subsidie en btw, en welke vakman welk deel van het werk doet.

Lees meer
Onderhoud

Houten vloer schuren, lakken of oliën: wanneer, waarmee en wat de vloerenlegger doet

Een versleten houten vloer hoeft er meestal niet uit: massief parket, planken en lamelparket kunt u schuren en opnieuw afwerken. Wanneer is schuren nodig en wanneer volstaat een nieuwe toplaag, hoe vaak kan een lamelvloer onder de schuurmachine, en wat is het verschil tussen lak, olie en hardwax-olie? Met aandacht voor houtstof, de regels voor oplosmiddelen, droogtijden, vloerverwarming, asbest in oude lijm, monumenten en de offerte.

Lees meer

Meer uit Duurzaamheid

Duurzaamheid

Dakisolatie: schuin dak van binnen of buiten isoleren, of de zoldervloer, en wie het doet

Een ongeïsoleerd hellend dak laat veel warmte ontsnappen, maar welke aanpak past bij uw woning? Isoleert u het schuine dak van binnenuit, van buitenaf als de pannen er toch af gaan, of alleen de zoldervloer? Hoe voorkomt u vocht met een dampremmende laag, welk materiaal kiest u, wat betekenen Rc en Rd, hoe zit het met asbest, de ISDE, de btw en de vergunning, en wie voert het werk uit?

Lees meer
Duurzaamheid

Spouwmuurisolatie laten aanbrengen: is uw muur geschikt, welk materiaal, de risico's en wie het doet

Spouwmuurisolatie is een van de eenvoudigste manieren om een woning met een spouwmuur zuiniger en comfortabeler te maken. Maar niet elke spouw is geschikt, en een gevel met slecht voegwerk kan na het isoleren juist vochtproblemen geven. Hoe u beoordeelt of uw muur geschikt is, welke materialen er zijn, hoe het werk gaat, welke risico's er zijn en wat er geldt voor subsidie, btw, de VvE, de huurwoning en het monument.

Lees meer
Duurzaamheid

Vloerisolatie en bodemisolatie vanuit de kruipruimte: is het mogelijk, welk materiaal en wie het doet

Een koude begane grondvloer is vaak eenvoudig te verbeteren door van onderaf te isoleren, vanuit de kruipruimte. Of dat kan, hangt af van de hoogte, de toegang en het vocht in de kruipruimte. Het verschil tussen vloerisolatie en bodemisolatie, welke materialen er zijn, waarom ventilatie zo belangrijk is, waar u op let bij leidingen en asbest, en wat er geldt voor subsidie, btw, de VvE, de huurwoning en het monument.

Lees meer

Vakman nodig?

Vind een erkende vakman bij u in de buurt. Plaats gratis uw klus of meld u aan als vakman op VerbouwPro.