Een nieuwe vloer is een van de verbouwingen met het grootste effect op de beleving van een woning, en een van de weinige waarbij vrijwel elke vierkante meter zichtbaar blijft. Toch gaat het bij een vloer die tegenvalt zelden om de kleur of het patroon; het gaat om kieren die opengaan, planken die kraken of oplichten, een gietvloer waarin de scheuren van de dekvloer doortekenen of een pvc-vloer die elk oneffenheidje in de ondergrond laat zien. Die problemen hebben één gemeenschappelijke oorzaak: de ondergrond en de omstandigheden waren niet in orde toen de vloer werd gelegd. Dit artikel helpt u eerst de vloersoort te kiezen en besteedt daarna evenveel aandacht aan wat eronder zit en wat de vloerenlegger van u nodig heeft.
De belangrijkste vloersoorten en waar ze passen
Pvc is de afgelopen jaren de meest gelegde vloer in Nederlandse woningen geworden. Het is waterbestendig, stil, warm aan de voet en in houtlook of steenlook nauwelijks van echt te onderscheiden. Er zijn twee hoofdtypen. Klik-pvc (ook rigid core, SPC of WPC genoemd) heeft een stijve kern en wordt zwevend gelegd met een kliksysteem; het vergeeft kleine oneffenheden en is geschikt voor doe-het-zelvers. Dryback-pvc wordt volledig verlijmd en is dunner; het ligt strak, is zeer geschikt voor vloerverwarming en voor grote oppervlakten, maar eist een nagenoeg perfect vlakke en egale ondervloer en is daarmee werk voor een vakman. Let bij beide op de dikte van de toplaag (de slijtlaag) en de gebruiksklasse; voor een woonkamer met kinderen en honden kiest u een dikkere slijtlaag dan voor een slaapkamer. Gangbaar is 0,3 mm voor slaapkamers (klasse 23/31), 0,55 mm voor woonkamer en intensief gebruik (33/42) en 0,7 mm voor zwaar gebruik (34/43).
Laminaat bestaat uit een HDF-kern met een gedrukte decorlaag en een harde toplaag. Het is de voordeligste houtlookvloer, krasvast en eenvoudig zwevend te leggen, maar het is gevoelig voor vocht in de kern, klinkt harder dan pvc en is niet te repareren. De kwaliteit leest u af aan de gebruiksklasse: klasse 21, 22 en 23 zijn bedoeld voor woningen bij licht, normaal en intensief gebruik, klasse 31, 32 en 33 voor commercieel gebruik en daarmee ruim voldoende voor elke woning. Daarnaast ziet u AC-klassen, die de slijtvastheid van de toplaag aanduiden; AC3 is het minimum voor een woonkamer en AC4 of AC5 is verstandig bij intensief gebruik. Watervast laminaat met een afgedichte kern en behandelde kliknaden bestaat, maar blijft gevoeliger voor vocht dan pvc.
Parket is echt hout en daarmee de enige vloersoort die u na jaren kunt schuren en opnieuw afwerken. Massief parket bestaat volledig uit één houtsoort, werkt sterk met vocht en temperatuur en wordt meestal verlijmd of genageld; op vloerverwarming is het alleen verantwoord bij een beperkte dikte, een stabiele houtsoort zoals eiken, volledig verlijmd en met een oppervlaktetemperatuur die niet boven circa 27 °C komt; doorslaggevend is de warmteweerstand van de hele opbouw (zie hieronder). Lamelparket of duoplank heeft een toplaag van echt hout op een drager van multiplex of HDF; het is stabieler, kan zwevend of verlijmd worden gelegd en is op vloerverwarming de gangbare keuze, mits verlijmd. Hoe dikker de toplaag, hoe vaker u kunt schuren; een toplaag van enkele millimeters laat doorgaans meerdere schuurbeurten toe. De afwerking met olie geeft een natuurlijke uitstraling en is plaatselijk te herstellen, lak is beter bestand tegen vlekken maar vraagt bij schade het schuren van de hele vloer.
Een gietvloer is een naadloze kunststof vloer van enkele millimeters dik die ter plaatse wordt gegoten. Polyurethaan (pu) is iets veerkrachtig, voelt warmer en comfortabeler aan en is de standaard in woningen; epoxy is harder, chemisch beter bestendig en daardoor gangbaar in garages en werkruimten, maar koud en minder comfortabel. Beide zijn in principe gevoelig voor verkleuring door uv-licht, tenzij er een uv-bestendige (alifatische) toplaag wordt aangebracht; vraag daar bij grote ramen op het zuiden uitdrukkelijk naar. Een gietvloer is zo goed als de dekvloer eronder: scheuren en naden tekenen door tenzij ze vooraf zijn gerepareerd en overbrugd, en een gietvloer wordt alleen op een voldoende droge, geschuurde en geprimerde ondergrond aangebracht. Na het gieten mag de vloer enkele dagen niet worden belopen en pas na ongeveer een week volledig worden belast.
Kort over de rest. Tegels en natuursteen zijn onverslijtbaar, waterbestendig en ideaal boven vloerverwarming omdat ze de warmte vrijwel zonder weerstand doorgeven, maar ze zijn hard, koud zonder verwarming en vragen een tegelzetter; het leggen van grote formaten is specialistenwerk. Tapijt is warm, stil en de beste keuze voor contactgeluid, maar houdt stof vast en past minder bij een natte of drukke ruimte. Linoleum (bijvoorbeeld Marmoleum) is een natuurlijk product van lijnolie, hars, houtmeel en jute, slijtvast, antistatisch en in veel kleuren, maar eveneens gevoelig voor een onvlakke ondergrond en vrijwel altijd verlijmd gelegd door een vakman.
Ondervloer, egaliseren en restvocht
Elke vloerafwerking stelt eisen aan de dekvloer eronder, en de dunnere de afwerking, de strenger de eis. Een dekvloer moet vlak zijn, voldoende sterk, schoon, scheurvrij en droog. Vlakheid wordt gemeten als de afwijking onder een rei van een bepaalde lengte; voor verlijmde pvc en gietvloeren eisen fabrikanten de strengste klassen (NEN 2747 kent zeven vlakheidsklassen, klasse 1 is het strengst), voor klik-pvc en laminaat op een ondervloer volstaat een ruimere klasse. In de praktijk wordt een bestaande dekvloer bijna altijd geëgaliseerd: na het verwijderen van lijmresten en het aanbrengen van een primer wordt een laag egalisatiemortel gegoten die oneffenheden wegneemt en een glad, zuigend oppervlak geeft. Bij een houten verdiepingsvloer of een vloer met veel beweging kan een onderplaat van bijvoorbeeld hardboard of multiplex nodig zijn in plaats van egaliseren.
Het meest onderschatte punt is restvocht. Een nieuwe cementdekvloer droogt grofweg een week per centimeter dikte, afhankelijk van de omstandigheden, en een anhydrietdekvloer (calciumsulfaat) heeft doorgaans minstens evenveel tijd nodig. Wordt daar een dichte vloer op gelegd, dan blijft het vocht onder de vloer zitten met lijmproblemen, blazen, schimmel of werkend hout als gevolg. De vloerenlegger meet daarom het vochtgehalte, bij voorkeur met de CM-methode (calciumcarbidmethode), waarbij een monster uit de dekvloer in een drukfles wordt gemeten. De gangbare grenswaarden zijn voor een cementdekvloer ten hoogste ongeveer 2 CM-procent en voor een anhydrietdekvloer ten hoogste ongeveer 0,5 CM-procent, met strengere waarden wanneer de dekvloer vloerverwarming bevat. Een elektronische vochtmeter geeft slechts een indicatie en is niet bedoeld om op af te rekenen. Vraag altijd om de meetwaarde op papier; het is het bewijs voor beide partijen als er later iets misgaat. Anhydrietdekvloeren hebben bovendien een zogenoemde huidlaag die moet worden afgeschuurd voordat er wordt geprimerd of geëgaliseerd.
Vloerverwarming: warmteweerstand en opstookprotocol
Steeds meer woningen hebben vloerverwarming, al dan niet in combinatie met een warmtepomp. De vloerafwerking zit dan tussen de warmtebron en de kamer, en hoe meer warmte zij tegenhoudt, hoe hoger de aanvoertemperatuur moet zijn en hoe minder efficiënt het systeem werkt. De maat daarvoor is de warmteweerstand (Rc-waarde) van de afwerkvloer plus eventuele ondervloer samen. Als vuistregel geldt dat die samen niet hoger mag zijn dan 0,15 m²·K/W (de grens die onder meer Milieu Centraal en de meeste fabrikanten hanteren), en bij lage-temperatuurverwarming met een warmtepomp of bij vloerkoeling liever niet hoger dan 0,10 m²·K/W. Tegels en gietvloeren scoren hier het best, verlijmde pvc en verlijmd lamelparket volgen, zwevend laminaat of parket op een dikke ondervloer scoort het slechtst en dik massief parket en tapijt met een zware onderlaag zijn vaak ongeschikt. Kies bij een zwevende vloer altijd een ondervloer die speciaal voor vloerverwarming is bedoeld en tel de Rc-waarden van vloer en ondervloer bij elkaar op. Welk systeem bij uw woning en warmtebron past, leest u in Vloerverwarming of radiatoren.
Bij een nieuwe dekvloer met vloerverwarming hoort een opstookprotocol: voordat de vloer wordt gelegd wordt de verwarming stapsgewijs opgevoerd naar de maximale temperatuur, enkele dagen vastgehouden en weer stapsgewijs afgebouwd. Dat drijft het laatste bouwvocht uit en laat de dekvloer de spanningen opnemen die anders onder de nieuwe vloer zouden ontstaan. Een cementdekvloer mag daar pas na ongeveer vier weken aan beginnen, een anhydrietdekvloer na ongeveer een week; de temperatuur wordt daarbij in stappen van circa 5 °C per dag opgevoerd. Volg altijd het protocol van de dekvloerleverancier. Vraag de installateur of aannemer om een ingevuld en ondertekend protocol; veel parket- en pvc-leveranciers maken hun garantie ervan afhankelijk.
Geluid in appartementen en de VvE
In een appartement is uw vloer het plafond van de onderbuurman, en een harde vloer zonder maatregelen verandert elke stap in contactgeluid. Vrijwel elk splitsingsreglement bevat daarom een bepaling over harde vloerbedekking. De modelreglementen (2006, artikel 26; 2017, artikel 28) staan parket, laminaat, steen of tegels alleen toe met inachtneming van normen uit het huishoudelijk reglement of van de vergadering; het modelreglement 2017 noemt als vangnet een verbetering van de contactgeluidisolatie (Ico) van meer dan 10 dB. In huishoudelijke reglementen staat die eis tegenwoordig meestal als een ΔLlin van ten minste 10 dB, gemeten in een akoestisch laboratorium volgens NEN-EN-ISO 10140 (gelijk aan drie sterren volgens NTA 5098). Die waarde haalt u niet met elke willekeurige ondervloer; de leverancier moet een rapport van een akoestisch laboratorium kunnen tonen waarin de combinatie van ondervloer en vloerafwerking is gemeten. Sommige VvE's eisen vooraf toestemming of een schriftelijke melding, soms een hogere waarde en vaak een verbod op harde vloeren in slaapkamers boven woonkamers van anderen. Lees het reglement en het huishoudelijk reglement vóór u bestelt en leg de gekozen combinatie met rapport voor aan het bestuur; achteraf een vloer eruit moeten halen is de duurste les die een appartementseigenaar kan leren. Meer over de spelregels leest u in Verbouwen in een VvE-appartement.
Ook in een eengezinswoning is geluid een punt: een zwevende vloer klinkt holler dan een verlijmde, en een ondervloer met goede contactgeluiddemping maakt een verdiepingsvloer merkbaar stiller voor de verdieping eronder. Verlijmen is de rustigste oplossing voor loopgeluid in de ruimte zelf.
Zwevend of verlijmd, dilatatie en acclimatiseren
Zwevend leggen betekent dat de vloer los op een ondervloer ligt en alleen via het kliksysteem of de verlijmde naden met zichzelf is verbonden. Het is sneller, goedkoper en later weer te verwijderen, en geschikt voor klik-pvc, laminaat en lamelparket. Verlijmd leggen hecht de vloer aan de dekvloer: strakker, stiller, zonder veerkracht en beter voor vloerverwarming, maar afhankelijk van een vlakke, droge ondergrond en bij verwijdering arbeidsintensief. Dryback-pvc, gietvloeren, marmoleum en massief parket worden altijd verlijmd; lamelparket bij voorkeur, zeker boven vloerverwarming.
Een zwevende vloer werkt: hij zet uit bij warmte en vocht en krimpt in de winter. Daarom houdt de legger rondom een dilatatievoeg vrij, ook bij deurposten, leidingen en kolommen, en worden grote of L-vormige ruimten en doorgangen tussen kamers van elkaar gescheiden met een overgangsprofiel. Wie die voeg dichtkit of de vloer onder een zware keuken vastklemt, krijgt opbollende planken of openstaande naden. Verlijmde vloeren hoeven nauwelijks te dilateren maar volgen de dilataties in de dekvloer; die worden overgenomen in de afwerking.
Acclimatiseren is het laten wennen van het materiaal aan de temperatuur en de luchtvochtigheid van de ruimte waar het komt te liggen. Voor laminaat en pvc volstaan doorgaans een of twee dagen in de verpakking in de betreffende ruimte, voor parket is een langere periode gebruikelijk en moet de woning al op normale bewoningstemperatuur en -luchtvochtigheid zijn, dus niet in een onverwarmde bouwplaats. Een houten vloer die in een vochtige nieuwbouwwoning is gelegd, krimpt in de eerste winter zichtbaar; een vloer die midden in de winter met een droge cv-lucht is gelegd, zet in de zomer uit. Wacht met leggen tot stucwerk en dekvloer droog zijn en de verwarming normaal werkt.
Plinten, overgangen, deuren en de keuken
Na het leggen volgen de details die het eindbeeld bepalen. Plinten dekken de dilatatievoeg af en worden aan de wand bevestigd, nooit aan een zwevende vloer; bij een gietvloer kiest u tussen een plint of een opgetrokken rand. Overgangsprofielen of dorpels verbinden kamers en vangen hoogteverschillen op met een tegelvloer in de badkamer of de hal; een strakke overgang zonder profiel is bij verlijmde vloeren mogelijk maar vraagt een gelijke hoogte. Omdat een nieuwe vloer met ondervloer en egalisatie vaak hoger komt te liggen dan de oude, moeten deuren worden ingekort; vraag of de vloerenlegger dat doet of dat u een timmerman moet inplannen. Bij de keuken is de volgorde van belang: een verlijmde vloer of gietvloer kan onder de keuken doorlopen, een zwevende vloer wordt in principe niet onder de kasten gelegd omdat het gewicht de vloer vastzet; dan plaatst men de keuken op de dekvloer en legt de vloer eromheen met een plint of een afgewerkte rand onder de plintlijst. Hetzelfde geldt voor zware inbouwkasten en een haard.
Zelf doen of een vloerenlegger?
Klik-pvc en laminaat zijn goed te leggen door een handige doe-het-zelver met een vlakke ondergrond, geduld en een goede zaag of snijder, zeker in rechthoekige kamers. Dryback-pvc, gietvloeren, marmoleum, verlijmd parket en elke vloer op een ondergrond die geëgaliseerd of op vocht beoordeeld moet worden, zijn werk voor een vakman: het egaliseren en het meten van restvocht vragen gereedschap en ervaring, en bij lijmvloeren is er geen tweede kans. Ook een vloer boven vloerverwarming of in een appartement met geluidseisen laat u beter leggen door iemand die de garantievoorwaarden kent. Een vloerenlegger werkt bovendien sneller: een gemiddelde woonkamer in klik-pvc of laminaat ligt in een dag, verlijmde vloeren vragen een dag egaliseren, een dag drogen en een of twee dagen leggen, en een gietvloer vraagt met voorbehandeling, gieten en uitharden al snel een week voordat u er weer op kunt. Wat u in een verbouwing wel en niet zelf kunt doen, leest u in Wat kunt u zelf doen bij een verbouwing, en hoe lang de verschillende klussen duren in Hoe lang duurt een verbouwing.
Wat de vloerenlegger van u nodig heeft
- Een lege ruimte. Meubels, gordijnen die tot de vloer hangen, losse spullen en bij voorkeur ook de deuren moeten weg. Spreek af of de legger meubels verplaatst en wat dat kost in tijd.
- Duidelijkheid over de oude vloer. Moet die eruit, en zo ja door wie? Oude lijmresten, verlijmd tapijt of een oude parketvloer verwijderen is zwaar werk en bepaalt mede of egaliseren nodig is. Vinylzeil met een viltachtige onderlaag en vinyltegels uit de periode tot circa 1985, en zwarte bitumenlijm in woningen van vóór 1994, kunnen asbest bevatten; laat die bij twijfel eerst door een laboratorium onderzoeken. Gelijmd zeil en zeil met een asbesthoudende onderlaag mag alleen een gecertificeerd asbestbedrijf verwijderen; alleen losliggende asbesthoudende vloerbedekking of vloertegels tot 35 m² mag u als particulier zelf verwijderen, na een sloopmelding bij de gemeente via het Omgevingsloket.
- Een beoordeelde ondergrond. Laat de legger vooraf de vlakheid en het restvocht meten, bij een nieuwe dekvloer met een CM-meting, en zorg dat het opstookprotocol is afgerond.
- Afgeronde natte werkzaamheden. Stucwerk, dekvloer en schilderwerk van het plafond zijn klaar en droog; de verwarming werkt en de ruimte is op bewoningstemperatuur.
- Het materiaal in huis. Als u de vloer zelf koopt, moet die enkele dagen vooraf in de ruimte liggen om te acclimatiseren; controleer bij levering op beschadigingen en kleurverschillen tussen partijen.
- Afspraken over de details. Legrichting (meestal in de lengte van de lichtinval of van de ruimte), legpatroon, plinten, overgangsprofielen, deuren inkorten, afwerking bij de keuken en de trap.
- Een realistische planning. Reserveer tijd voor egaliseren en drogen, voor acclimatiseren en voor het uitharden van lijm of gietvloer voordat de meubels terugkomen.
Checklist voor de offerte
- Het aantal vierkante meters netto, het percentage snijverlies dat wordt gerekend (hoger bij diagonaal leggen en visgraat) en wat er met de restanten gebeurt.
- Het merk, de collectie, de dikte, de toplaag en de gebruiksklasse van de vloer, en bij parket de houtsoort, sortering, toplaagdikte en afwerking.
- Zwevend of verlijmd, het type lijm en de ondervloer met de Rc-waarde en, in een appartement, het geluidsrapport met de gemeten ΔLlin.
- Verwijderen en afvoeren van de oude vloer, inclusief lijmresten en stortkosten, als aparte post.
- Voorbehandeling: schuren, primer, reparatie van scheuren, egaliseren met de verwachte laagdikte en de vochtmeting.
- Plinten en overgangsprofielen: materiaal, kleur, montage en het verwijderen van oude plinten.
- Deuren inkorten, afwerking bij de keuken, trap en meterkast.
- Doorlooptijd, aantal dagen op locatie, droogtijden en wanneer u de ruimte weer kunt gebruiken.
- Garantie op het product en op het legwerk, en de onderhoudsvoorschriften waaraan die garantie is gebonden.
Wat de prijs bepaalt, is naast de vloersoort en de kwaliteit vooral de staat van de ondergrond (egaliseren en vochtproblemen zijn de grote variabelen), het legpatroon, het aantal hoeken en doorgangen, het sloop- en afvoerwerk en de afwerking met plinten en profielen. Hoe u offertes vergelijkt, leest u in Offerte vergelijken.
Onderhoud en levensduur
Pvc en laminaat vragen weinig: stofzuigen of vegen en licht vochtig dweilen met een geschikt reinigingsmiddel; laminaat nooit nat. Gietvloeren worden periodiek behandeld met een onderhoudsmiddel dat de toplaag beschermt tegen krassen. Geolied parket moet regelmatig worden nageolied en kan plaatselijk worden bijgewerkt; gelakt parket wordt na jaren geschuurd en opnieuw gelakt. Leg viltjes onder stoelen en tafels, een mat bij de voordeur en houd de luchtvochtigheid in de winter op peil voor houten vloeren. Qua levensduur gaat kwaliteitslaminaat doorgaans tien tot twintig jaar mee, pvc vergelijkbaar of langer afhankelijk van de slijtlaag, een gietvloer enkele decennia en parket met onderhoud en schuurbeurten langer dan al het andere.
Samengevat: kies de vloersoort op uiterlijk, gebruik en de aanwezigheid van vloerverwarming, maar besteed minstens zoveel aandacht aan wat eronder zit. Laat het restvocht meten, laat egaliseren waar nodig, houd rekening met geluidseisen in een appartement en geef de vloer de tijd om te acclimatiseren en uit te harden. Op VerbouwPro plaatst u uw vloerklus kosteloos en reageren vloerenleggers en tegelzetters uit uw regio.