De trap is het meest gebruikte onderdeel van uw woning dat u bijna nooit bewust bekijkt. Toch slijten treden, gaan ze kraken en ziet een trap uit de jaren zeventig er na een nieuwe vloer ineens gedateerd uit. De vraag is dan: opknappen of vervangen? Dit artikel legt uit wat een traprenovatie inhoudt, wanneer een nieuwe trap verstandiger is, welke regels er gelden voor de maten, de leuning en de balustrade, waar u op let bij een draaitrap of een verplaatst trapgat, en wat een timmerman of trappenbouwer doet.
Renoveren of vervangen: het verschil
Bij een traprenovatie blijft de bestaande trap staan. De constructie, de maten en de plek veranderen niet; alleen de buitenkant wordt vernieuwd met overzettreden, verf of een nieuwe leuning. Dat gaat relatief snel en de trap blijft tijdens het werk meestal bruikbaar, al moet u rekening houden met een dag of meer waarin u voorzichtig moet zijn.
Bij vervanging gaat de oude trap eruit en komt er een nieuwe voor in de plaats, al dan niet in een andere vorm of op een andere plek. Dat geeft de kans om een te steile of te smalle trap te verbeteren, maar het is meer werk: de trap wordt op maat gemaakt, de aansluiting op vloer en trapgat moet kloppen, en er is een periode waarin u de verdieping niet via een vaste trap bereikt. Welke keuze past, hangt vooral af van de staat en de maten van de huidige trap.
Traprenovatie: overzettreden, schilderen en een nieuwe leuning
De meest gekozen vorm van renovatie zijn overzettreden: kappen die over de bestaande treden en stootborden worden gezet. Ze zijn er met een toplaag van laminaat, pvc of hout, zodat de trap kan aansluiten op een nieuwe vloer. Meestal wordt eerst de neus van de oude treden afgezaagd, waarna de kappen worden verlijmd en de stootborden worden bekleed. Een aandachtspunt: door de dikte van de kappen kan de hoogte van de onderste en de bovenste trede veranderen ten opzichte van de rest, tenzij de vakman dat compenseert of de vloer ook wordt verhoogd. Ongelijke optreden zijn een bekende oorzaak van struikelen, dus vraag hoe dat wordt opgelost.
Overzettreden werken alleen op een trap die zelf in orde is. Laat kraken en losse treden eerst herstellen; vaak gaat het om treden die los in de trapbomen zitten of om uitgedroogde lijmverbindingen. Ook een open trap kan worden gerenoveerd, maar de mogelijkheden verschillen per systeem.
Schilderen is de eenvoudigste opknapbeurt. Een trap wordt zwaar belast, dus een goede voorbehandeling en een slijtvaste lak of verf voor trappen zijn belangrijk. Glanzende lak kan glad zijn; vraag naar een antisliptoevoeging of antislipstrips. Hoe dat met een nieuwe vloer combineert, leest u in Nieuwe vloer kiezen.
Een nieuwe leuning of balustrade verandert de uitstraling sterk en maakt de trap vaak veiliger. Let erop dat de leuning stevig is bevestigd, over de hele lengte goed te grijpen is en op de juiste hoogte zit; daarover meer hieronder.
Wanneer vervangen de betere keuze is
Vervanging ligt voor de hand als de trap constructief niet meer goed is, bijvoorbeeld door houtrot, scheuren in de trapbomen of een trap die is gaan doorbuigen. Ook als de trap erg steil of smal is, of als u de indeling van de woning wilt veranderen, lost renoveren het probleem niet op: overzettreden veranderen niets aan de helling of de breedte. Wilt u de zolder als slaapkamer gaan gebruiken, dan wordt die een verblijfsruimte en is een vaste trap nodig; voor een bergzolder mag een losse trap of vlizotrap.
Rechte trap, kwartslag of spiltrap: ruimte en comfort
Een rechte steektrap loopt het prettigst en is het eenvoudigst om te maken, maar vraagt de meeste lengte. Een trap met een kwartslag of dubbele kwartslag draait een of twee keer een kwart, waardoor hij in een kortere ruimte past. Een spiltrap of wenteltrap draait helemaal rond en neemt het minste vloeroppervlak in, maar loopt minder makkelijk en is lastig voor het verplaatsen van meubels.
Bij een draaiende trap worden de treden aan de binnenkant smal. Daarom meet het Bbl de aantrede op de klimlijn: een denkbeeldige, vloeiend verlopende lijn over de voorkanten van de treden, die op ten minste 0,2 m (bestaande bouw) of 0,3 m (nieuwbouw) van de zijkanten van de trap moet kunnen liggen. Een draaitrap die er compact uitziet, kan zo in de praktijk toch te steil zijn op de plek waar u loopt. Een goede trappenbouwer meet de ruimte in en tekent de trap uit voordat hij gaat maken, zodat u ziet waar de trap draait en hoeveel hoofdruimte er overblijft.
Wat zegt het Bbl over een nieuwe trap?
Een trap vervangen is verbouw in de zin van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Bij verbouw geldt het rechtens verkregen niveau: de kwaliteit mag na de verbouwing niet lager zijn dan daarvoor (artikelen 5.4 en 5.5 Bbl). Het niveau voor bestaande bouw is daarbij de ondergrens en het nieuwbouwniveau de bovengrens: een nieuwe trap hoeft dus niet aan alle nieuwbouwmaten te voldoen, maar mag niet slechter zijn dan de oude en nooit onder de eisen voor bestaande bouw zakken. Voor een woning die wordt bewoond door de eigenaar of in particulier opdrachtgeverschap wordt gebouwd, gelden voor trappen en afscheidingen zelfs bij nieuwbouw de eisen voor bestaande bouw in plaats van die voor nieuwbouw (artikel 4.9 Bbl). Omdat de nieuwbouwregels via artikel 5.4 Bbl ook bij verbouw gelden, ligt het voor de hand dat de eisen voor bestaande bouw voor zo een woning ook bij verbouw de maatstaf zijn; vraag bij twijfel de gemeente hoe zij dit toepast.
De eisen voor bestaande bouw gelden voor een trap op een vluchtroute, in een woning in de regel de trap naar een verdieping met slaapkamers of andere verblijfsruimten (tabel 3.20 Bbl):
- breedte van de trap ten minste 0,7 m;
- vrije hoogte boven de trap ten minste 1,9 m;
- aantrede op de klimlijn ten minste 0,13 m;
- optrede ten hoogste 0,22 m;
- klimlijn ten minste 0,2 m van de zijkanten.
Ter vergelijking: voor een nieuwe trap in een nieuwbouwwoning geldt onder meer een breedte van ten minste 0,8 m, een vrije hoogte van ten minste 2,3 m, een aantrede van ten minste 0,22 m, een optrede van ten hoogste 0,188 m en een klimlijn op ten minste 0,3 m van de zijkanten (tabel 4.26 Bbl). Bovenaan sluit de trap aan op een vloer van ten minste 0,7 bij 0,7 m bij bestaande bouw en 0,8 bij 0,8 m bij nieuwbouw. Die nieuwbouwmaten zijn een goede richtlijn voor een comfortabele trap als de ruimte het toelaat. Hoe de regels in uw situatie uitpakken, kunt u bij twijfel navragen bij de gemeente.
Leuning, balustrade en openingen
Een leuning is bij bestaande bouw verplicht als de trap meer dan 1,5 m hoogteverschil overbrugt en steiler is dan 2:3; de bovenkant ligt dan tussen 0,6 en 1 m boven de voorkant van de treden. Bij nieuwbouw geldt dat al bij meer dan 1 m hoogteverschil, met een leuning tussen 0,8 en 1 m hoogte. Een leuning aan beide kanten is voor een woning niet verplicht, maar kan wel prettig zijn.
Ligt de zijkant van de trap hoog boven de vloer, bijvoorbeeld bij een open trapgat, dan is een balustrade of hekwerk nodig. Bij bestaande bouw geldt dat als de zijkant van een trede meer dan 1,5 m boven de vloer ligt; de afscheiding is dan ten minste 0,6 m hoog en heeft tot 0,6 m hoogte geen openingen waar een bol van meer dan 0,2 m doorheen past. De nieuwbouwregels zijn strenger: een afscheiding vanaf 1 m hoogte, ten minste 0,85 m hoog, tot 0,7 m hoogte geen openingen groter dan 0,1 m en geen opstapmogelijkheden waarmee een kind erover kan klimmen. Met jonge kinderen in huis zijn de nieuwbouwwaarden een verstandig uitgangspunt, ook als u er niet toe verplicht bent. Horizontale spijlen werken als een klimrek; verticale spijlen of een dichte plaat zijn veiliger.
Veiligheid in huis: antislip, licht en kinderhekjes
Vallen is een belangrijke oorzaak van letsel in en om het huis, en de trap is daarbij een bekende plek. Een paar maatregelen maken veel verschil:
- Antislip. Gladde lak, gladde pvc-treden en sokken zijn een riskante combinatie. Kies een toplaag met voldoende stroefheid of laat antislipstrips aanbrengen.
- Gelijke treden. Alle optreden horen even hoog te zijn; een afwijkende eerste of laatste trede is een struikelrisico.
- Licht. Zorg voor verlichting die de hele trap goed verlicht en die u zowel boven als onder kunt schakelen. Een elektricien kan dat aanleggen, bijvoorbeeld tegelijk met een renovatie.
- Leuning. Een doorlopende leuning die goed te omvatten is, helpt bij het naar beneden gaan, juist voor ouderen en kinderen.
- Kinderhekjes. Een hekje boven en onder aan de trap houdt kleine kinderen weg. Kies een hekje dat aan de geldende veiligheidsnorm (de Europese norm EN 1930) voldoet en dat bovenaan wordt vastgeschroefd in plaats van geklemd.
Het trapgat verplaatsen: constructie en vergunning
Vervangt u de trap op dezelfde plek, zonder de vloer of de draagconstructie aan te passen, dan is dat binnenshuis meestal zonder vergunning mogelijk. Wilt u de trap op een andere plek, of moet het trapgat groter voor meer hoofdruimte, dan raakt u de vloer erboven. Een trapgat wordt in de balklaag uitgespaard met een raveling: balken die worden onderbroken en hun last via andere balken afdragen. Een nieuw of groter trapgat is daarom een ingreep in de draagconstructie, en daarvoor laat u een constructeur rekenen. Voor het technische deel is dan in de regel een omgevingsvergunning nodig; een bouwmelding met een kwaliteitsborger komt pas in beeld als de Wet kwaliteitsborging ook voor verbouw gaat gelden (artikel 2.17, vierde lid, Bbl). Hoe dat werkt, leest u in Dragende muur verwijderen: regels en stappenplan; dezelfde logica geldt hier. Bij een betonvloer ligt het nog lastiger, omdat de wapening wordt doorbroken. Het oude trapgat moet daarna constructief en, in een appartement, ook op geluid en brandveiligheid goed worden dichtgemaakt.
Monument, VvE en huurwoning
In een oud pand is de trap vaak een van de mooiste onderdelen, en bij een rijksmonument kan hij monumentale waarde hebben. Vergunningvrij is daar alleen noodzakelijk regulier onderhoud dat is gericht op het behoud van de monumentale waarden, zolang detaillering, profilering, vormgeving, materiaalsoort en kleur niet veranderen, en een inpandige wijziging aan een onderdeel van het monument dat geen monumentale waarde heeft (artikel 13.11 Besluit activiteiten leefomgeving). Een historische trap vervangen, bekleden met overzettreden of anders afwerken vraagt dus om een vergunning; is de trap later aangebracht en zonder monumentale waarde, dan kan het anders liggen. Laat dat vooraf beoordelen. Voor gemeentelijke monumenten gelden de regels van de gemeente.
In een appartement is een trap binnen uw eigen woning, zoals in een maisonnette, meestal privé. Het gemeenschappelijke trappenhuis valt daarbuiten. Moet er een trapgat in een vloer worden gemaakt of verplaatst, dan raakt u de constructie, en die hoort volgens de splitsingsakte doorgaans tot de gemeenschappelijke delen; daarvoor heeft u toestemming van de VvE nodig. Zie Verbouwen in een VvE-appartement.
Huurt u, vraag dan eerst schriftelijk toestemming aan de verhuurder; voor veranderingen die u bij het einde van de huur niet eenvoudig ongedaan kunt maken, is die in de regel nodig (artikel 7:215 BW). Overzettreden en een vervangen trap vallen daar in de regel onder. Een trap die onveilig is door slijtage of losse treden, meldt u als gebrek bij de verhuurder.
Wie doet wat, levertijd en betaling
- Timmerman of trappenbouwer. Een timmerman kan een trap herstellen, een leuning plaatsen en een trap vervangen. Een nieuwe trap wordt meestal op maat gemaakt in een werkplaats, na het inmeten in uw woning.
- Traprenovatiebedrijf. Gespecialiseerd in overzettreden en het bekleden van bestaande trappen, vaak in één werkgang.
- Schilder. Voor het schuren en lakken of verven van de trap en de balustrade schakelt u een schilder in.
- Vloerenlegger. Wilt u dezelfde toplaag op trap en vloer, stem dan af wie wat doet; sommige vloerenleggers bekleden ook trappen.
Een maatwerktrap heeft een levertijd die per bedrijf en per seizoen verschilt; vraag die vooraf en leg hem vast in de opdracht. Plan ook hoe u de verdieping bereikt op de dag dat de oude trap eruit gaat. Vraagt het bedrijf een aanbetaling voor materiaal of maatwerk, lees dan eerst Aanbetaling aan de aannemer: wat is gebruikelijk. Voor de btw geldt dat een traprenovatie of een nieuwe trap onder het algemene tarief van 21% valt; schilderwerk aan een woning die ouder is dan twee jaar valt onder het verlaagde tarief van 9%. Meer daarover in 9% of 21% btw bij verbouwen.
Wat hoort er in de offerte?
- wat er precies gebeurt: herstel, overzettreden, schilderen, een nieuwe leuning of een complete nieuwe trap;
- bij renovatie: het materiaal en de toplaag, de kleur, de afwerking van de stootborden en de neuzen, en hoe de hoogte van de eerste en laatste trede gelijk blijft;
- bij vervanging: een tekening met de vorm, de optrede en aantrede, de breedte, de vrije hoogte en waar de trap draait;
- de leuning en balustrade: materiaal, hoogte en de openingen tussen de spijlen;
- of het herstel van kraken, het aanpassen van het trapgat en de aansluiting op vloer, plinten en wanden is inbegrepen;
- wie de oude trap afvoert, wie schildert en wie de verlichting aanpast;
- de levertijd, de planning en hoe lang de trap niet bruikbaar is;
- bij een nieuw trapgat: de constructeur en de omgevingsvergunning;
- de betalingstermijnen, de garantie en de verzekering.
Hoe u offertes eerlijk vergelijkt, leest u in Offerte vergelijken: zo leest u een bouwofferte.
Samengevat: is de trap stevig en zijn de maten redelijk, dan geeft een renovatie met overzettreden, verf of een nieuwe leuning veel resultaat. Is hij te steil, te smal of constructief slecht, of wilt u de indeling veranderen, dan is vervanging de betere keuze. Op VerbouwPro plaatst u uw klus kosteloos en reageren timmermannen uit uw regio.