Een badkamer verbouwen is op papier overzichtelijk: een paar vierkante meter, een douche, een wastafel en een toilet. In de praktijk is het een van de lastigste klussen in huis, omdat zes verschillende vakmensen in een krappe ruimte precies op elkaar moeten aansluiten en omdat fouten pas jaren later zichtbaar worden, als er een vochtplek op het plafond van de buren verschijnt. Dit artikel gaat over de uitvoering: de volgorde van de stappen, wie wat doet, waar de waterdichting staat of valt en wat u vooraf regelt met de gemeente, de VvE en de buren. Over de kosten zegt dit artikel bewust niets; daarvoor leest u Wat kost een badkamerrenovatie in 2026.
Stap 0: de planning bepaalt alles wat volgt
De meeste problemen in een badkamerverbouwing ontstaan voordat er iemand aan het werk is. Begin met de indeling: blijven toilet, douche en wastafel waar ze zitten, of verhuizen ze? Leidingwerk behouden is sneller en goedkoper in tijd en sloopwerk; leidingwerk verplaatsen geeft vrijheid, maar vraagt meer hak- en breekwerk en een nieuw tracé voor de afvoer. Juist die afvoer is de beperkende factor: een afvoerleiding heeft afschot nodig om te lopen, ten minste een halve centimeter per meter (1:200 volgens NEN 3215), in de praktijk vaak een centimeter per meter, en moet uitkomen op de standleiding of de bestaande riolering. Wie een douche of toilet een paar meter wil verplaatsen op een verdieping met een betonvloer, komt dan al snel uit op een opgehoogde vloer of een verlaagd plafond bij de onderburen; op een houten vloer is er vaak meer ruimte tussen de balken.
Neem in de planning ook de volgende punten mee:
- Ventilatie. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) eist voor een badruimte een luchtafvoer van ten minste 14 dm³/s, mechanisch of via een afvoerkanaal; voor een toiletruimte geldt 7 dm³/s (artikel 4.122 Bbl). Een ventilator die alleen met het licht meeschakelt en meteen stopt, haalt dat niet; een nalooptimer of vochtsensor is in de praktijk een must, zeker in een badkamer zonder raam.
- Elektra en zones. De norm NEN 1010 verdeelt de ruimte rond bad en douche in zones. Zone 0 is de binnenkant van bad of douchebak, zone 1 het gebied daar recht boven tot een vaste hoogte, zone 2 de strook daaromheen. Zone 1 loopt tot 2,25 meter hoogte, zone 2 is een strook van 60 centimeter daaromheen. Per zone geldt een minimale beschermingsgraad tegen water (IPX7 in zone 0, IPX4 of hoger in zone 1 en 2); schakelaars en gewone wandcontactdozen zijn in de zones niet toegestaan, met als enige uitzondering een scheerstopcontact met scheidingstransformator in zone 2. Buiten de zones mogen gewone wandcontactdozen wel, en alle groepen die de badkamer voeden moeten achter een aardlekschakelaar van 30 mA zitten. Elektrische vloerverwarming, een wasmachine of een boiler krijgen in de regel een eigen groep. Meer over de norm leest u in Mag ik zelf elektra aanleggen.
- Vloerverwarming. Watergedragen vloerverwarming vraagt een dikkere dekvloer en een aansluiting op de cv of warmtepomp; elektrische vloerverwarming is dun en snel geregeld, maar bedoeld als comfortverwarming, niet als hoofdverwarming. Beslis dit voordat de loodgieter en de elektricien komen, want het bepaalt de vloeropbouw en de hoogte van de afvoer.
- Inloopdouche of douchebak. Een douchebak is de veiligste keuze voor de waterdichting: het water staat in een bak die op een afvoer is aangesloten. Een inloopdouche betegeld op afschot is mooier en drempelloos, maar vraagt een draingoot of putje met een afdichtflens, een dekvloer die naar die afvoer afloopt en een waterdichting die geen fouten vergeeft. Op een houten verdiepingsvloer is dat extra kritisch.
- Maatvoering sanitair. Wandcloset, douchekraan, wastafel en spiegelverlichting hebben vaste hoogtes en aansluitpunten. Kies het sanitair voordat de loodgieter en de elektricien aan het werk gaan; achteraf een leiding verleggen betekent tegels eruit.
Stap 1: sloop en de asbestcheck
De sloop doet een aannemer, een klusbedrijf of een gespecialiseerd sloopbedrijf: tegels, sanitair, dekvloer, plafond en eventueel voorzetwanden gaan eruit, tot op de kale constructie. Laat vooraf controleren hoe de vloer en de wanden eronder zijn: een vochtige of rotte houten vloer, een verzakte dekvloer of een leiding op een onverwachte plek komt op dit moment aan het licht en moet eerst worden opgelost. Is uw woning gebouwd voor 1994, dan is een asbestcheck verplicht denkwerk en bij sloop ook juridisch het uitgangspunt: het Bbl stelt een asbestinventarisatierapport verplicht zodra asbest redelijkerwijs te verwachten is en zondert alleen gebouwen van na 1 januari 1994 uit (artikel 7.9); sloop waarbij asbest vrijkomt moet vier weken vooraf worden gemeld (artikel 7.10). Asbest zit niet alleen in golfplaten, maar ook in oude tegellijm, vensterbanken, vinylzeil en de isolatie om cv-leidingen. Een bedrijf dat sloopt, mag asbestverdacht materiaal niet zomaar verwijderen; daar is een gecertificeerde inventarisatie en meestal een gecertificeerde verwijderaar voor nodig. Wat u zelf kunt herkennen en hoe de regels werken, leest u in Asbest herkennen bij verbouwen.
Stap 2 en 3: loodgieter en elektricien leggen het onzichtbare werk
Na de sloop volgt het ruwe leidingwerk. De loodgieter legt de koud- en warmwaterleidingen, de afvoeren van douche, wastafel, toilet en eventueel wasmachine, de aansluiting op de standleiding en de leidingen voor radiator of vloerverwarming. Hij plaatst het inbouwreservoir van een wandcloset en de inbouwdelen van kranen op de juiste hoogte. Vraag om een drukproef van de waterleidingen voordat de wanden dichtgaan: een lek in een leiding die net is ingestuukt en betegeld, is het duurste lek dat u kunt hebben. Bij oudere woningen is dit ook het moment om loden of verouderde leidingen te vervangen en om te beoordelen of de bestaande afvoer het aankan.
Parallel of direct daarna legt de elektricien de leidingen voor verlichting, de ventilator, de spiegelverlichting, de eventuele wandcontactdozen buiten de zones, de elektrische vloerverwarming en de aanvullende vereffening (de aardverbinding van metalen leidingen en delen, als de norm die vereist). Hij legt de groepen aan in de groepenkast en zorgt voor de aardlekbeveiliging. Op dit moment liggen alle leidingen bloot: loop met beide vakmensen de tekening na, controleer hoogtes en posities en maak foto's van het leidingverloop. Die foto's zijn goud waard als er later geboord moet worden.
Stap 4: wanden, dekvloer en drogen
De stukadoor of aannemer sluit de sleuven, zet voorzetwanden of cementgebonden platen en maakt de wanden vlak en haaks als tegelondergrond; voor glad stucwerk buiten de natte zone geldt hetzelfde. In de douchehoek zijn gewone gipsplaten geen goede ondergrond, ook de groene vochtwerende variant is vochtwerend en niet waterdicht; cementgebonden of schuimkern-bouwplaten zijn daar de norm. De dekvloer komt op afschot naar de douche-afvoer als er een inloopdouche komt, en met de leidingen van de vloerverwarming erin. Dan volgt de stap die in elke planning te krap staat: drogen. Een cementgebonden dekvloer heeft als vuistregel een week per centimeter dikte nodig voordat erop getegeld mag worden, met een minimum van ongeveer vier weken, en bij dikkere vloeren meer; een anhydrietvloer moet worden geschuurd en geprimerd. Te vroeg tegelen op een natte dekvloer geeft loslatende tegels en vochtproblemen die van onderaf komen. Laat de tegelzetter de restvochtigheid meten (CM-meting) in plaats van op de kalender te vertrouwen.
Stap 5: waterdichting, de stap waar de meeste lekkages beginnen
Hier zit het misverstand dat de meeste badkamerlekkages veroorzaakt: tegels en voegen zijn niet waterdicht. Cementvoegen nemen water op, kitnaden scheuren of laten na jaren los, en achter de tegels komt het water dan in de wand of de vloer terecht. De waterdichtheid van een badkamer zit daarom niet in de tegels, maar in de laag ernaast: de waterdichting onder het tegelwerk. In een goed uitgevoerde badkamer bestaat die uit:
- Vloeibare afdichting of afdichtingsfolie op vloer en wanden in de natte zone: de hele douchehoek tot ruim boven de douchekop, de vloer rondom en bij een houten vloer bij voorkeur de hele badkamervloer, in twee lagen aangebracht en met een opstaande rand langs alle wanden.
- Kimband in alle hoeken waar vloer en wand elkaar raken en in verticale hoeken: een flexibele band die in de afdichting wordt ingewerkt, zodat werking van de constructie de laag niet scheurt.
- Afdichtmanchetten om elke leidingdoorvoer: kraanaansluitingen, de doorvoer van de douche-afvoer en de afvoer van de wastafel. Een doorvoer zonder manchet is een gaatje in uw waterdichting.
- Afdichtflens of -band rond de douche-afvoer: de draingoot of het putje heeft een flens die in de afdichtingslaag wordt opgenomen. Dit is de meest kritische aansluiting van de hele badkamer.
- Aansluiting van bad of douchebak op de wand: eerst een afdichtband onder de tegelrand, daarna pas de kitnaad. De kit is de zichtbare afwerking, niet de waterdichting.
Wie dit werk doet, verschilt per project: vaak de tegelzetter, soms de aannemer of een gespecialiseerd bedrijf. Belangrijker dan wie, is dat het expliciet in de offerte staat en dat u het ziet voordat de tegels erop gaan. Vraag om een foto van de afgewerkte waterdichting, inclusief kimband en manchetten, als onderdeel van het dossier. Een lekkage uit deze laag toont zich niet in de badkamer zelf, maar als vochtplek op het plafond eronder, loslatende tegels of schimmel in de aangrenzende kamer, en vaak pas na maanden of jaren. Hoe u dat soort klachten herkent en wie u dan belt, leest u in Vocht en schimmel in huis herkennen.
Stap 6: tegelwerk, voegen en kitwerk
De tegelzetter zet eerst de wandtegels of eerst de vloer, afhankelijk van de werkwijze en het tegelformaat, en begint met het bepalen van het tegelplan: waar vallen de pastegels, hoe lopen de voegen door van wand naar vloer en hoe sluiten ze aan op de douchegoot en het toilet. Grote formaten en smalle voegen vragen een vlakkere ondergrond; mozaïek in een douchevloer op afschot is juist handig, omdat het de helling volgt. De douchevloer krijgt een afschot van ongeveer 1 tot 2 procent naar de afvoer, zodat water wegloopt zonder dat de vloer voelbaar scheef is. Daarna volgen het voegen, waarbij epoxyvoeg in de douchehoek beter bestand is tegen vocht en vuil dan cementvoeg, en het kitwerk in alle hoeken, langs bad en douchebak en rond sanitair: met schimmelwerende sanitairkit op een schone, droge ondergrond en met een rugvulling in bredere naden, zodat de kit kan werken. Hoeken worden nooit gevoegd, altijd gekit; een gevoegde hoek scheurt bij de eerste werking.
Stap 7 en 8: sanitair monteren, oplevering en garantie
Pas als het tegelwerk klaar en uitgehard is, komt de loodgieter terug voor de montage van het sanitair: kranen, douchekop, wandcloset met zitting, wastafel met sifon, radiator of handdoekdroger. De elektricien monteert de ventilator, verlichting, schakelaars en spiegel en test de aardlekbeveiliging en de vereffening. Loop daarna samen met de aannemer of de afzonderlijke vakmensen de oplevering: laat elke kraan en afvoer werken, controleer of de douchevloer leegloopt zonder plassen, bekijk alle kitnaden en voegen en test of de ventilator afzuigt (een vel papier blijft tegen het rooster hangen). Leg gebreken vast in een opleveringsrapport en spreek een termijn af waarbinnen ze worden hersteld; de volledige checklist vindt u in Oplevering van uw verbouwing.
Vraag om garantie op het werk, met name op de waterdichtheid, en leg vast wie aansprakelijk is als er een lekkage ontstaat: bij losse vakmensen is dat per onderdeel verschillend en wijzen partijen gemakkelijk naar elkaar, bij een aannemer die het hele werk aanneemt is er een aanspreekpunt. Hoe lang garantie gebruikelijk is en wat er onder valt, leest u in Garantie na een verbouwing. Bewaar de tekening van het leidingverloop, de foto's van de waterdichting en de productbladen van tegels, afdichting en sanitair bij de garantiepapieren.
Een aannemer of losse vakmensen?
Een badkamer vraagt een sloper, een loodgieter, een elektricien, een stukadoor of wandenbouwer, een tegelzetter en een kitter, en bij een inloopdouche iemand die de waterdichting voor zijn rekening neemt. U kunt die partijen zelf inhuren en aansturen, wat goedkoper kan uitvallen en u meer keuze geeft, maar dan bent u ook degene die de volgorde bewaakt, de droogtijden plant, uitval opvangt en bij een lekkage uitzoekt wie verantwoordelijk is. Een aannemer of badkamerspecialist neemt dat over en levert een complete badkamer onder een offerte en een garantie. Veel loodgieters en tegelzetters werken in vaste combinaties en bieden samen een complete badkamer aan, wat een tussenvorm is. Welke keuze past bij welk project, leest u in Aannemer, bouwbedrijf of klusbedrijf. In alle gevallen geldt: de volgorde hierboven is niet onderhandelbaar, en degene die haar bewaakt, is degene die het project draagt.
Qua doorlooptijd rekent u voor een standaardbadkamer op een tot twee weken sloop- en ruwbouwwerk, daarna de droogtijd van de dekvloer, en vervolgens een week tot anderhalve week voor waterdichting, tegelwerk, voegen, kitten en sanitair. In totaal zit u, inclusief wachttijden, al snel op drie tot vijf weken zonder badkamer, en daarvoor liggen weken voorbereiding waarin tegels, sanitair en vakmensen worden vastgelegd. Spreek af waar u in de tussentijd doucht; een tijdelijke douche in de garage of bij de buren is geen uitzondering. De vergelijking met andere klussen leest u in Hoe lang duurt een verbouwing.
Vergunning, VvE en buren
Voor een badkamer binnen de bestaande muren heeft u in de regel geen omgevingsvergunning nodig: een inpandige verandering zonder gevolgen voor de draagconstructie, de gevel en haar isolatie, of de brandcompartimentering is zowel technisch als ruimtelijk vergunningvrij (artikel 2.27 Bbl en artikel 22.27 van de bruidsschat). Dat verandert als u een dragende muur verwijdert of doorbreekt om de badkamer te vergroten, een nieuw raam in de gevel maakt of in een monument woont: dan geldt een vergunningplicht of in elk geval een check. Lees daarvoor Dragende muur verwijderen en doe bij twijfel de vergunningcheck in het Omgevingsloket. Het Bbl geldt ook zonder vergunning: ventilatie, elektrische veiligheid en de eisen aan afvoer en waterdichtheid van een badruimte blijven van toepassing.
Woont u in een appartement, dan zijn de standleiding, de gemeenschappelijke afvoer- en waterleidingen en vaak de vloerconstructie gemeenschappelijk eigendom. Aansluiten op of verplaatsen van die leidingen vraagt toestemming van de VvE, en het splitsingsreglement of huishoudelijk reglement stelt vaak eisen aan geluidsisolatie onder een harde vloer en aan werktijden. Meld de verbouwing bij het bestuur en vraag naar de regels voordat de offertes binnen zijn; meer in Verbouwen in een VvE-appartement. Informeer ook de buren: hak- en breekwerk in een badkamer is luid en gaat door de constructie, en een lekkage komt bij de benedenburen terecht. Controleer daarom vooraf uw opstal- en inboedelverzekering en vraag de aannemer naar zijn aansprakelijkheids- of CAR-verzekering, zodat helder is wie betaalt als er tijdens of na het werk waterschade ontstaat. Over verzekeringen bij verbouwen leest u Verbouwen en verzekeringen.
Checklist voor de offerte
- Tekening met plattegrond, aanzichten en de posities en hoogtes van alle aansluitpunten voor water, afvoer en elektra.
- Materiaalspecificatie: tegels, voeg, kit, afdichtingssysteem, bouwplaten, sanitair en kranen, met merk en type, en wie wat levert.
- Waterdichting expliciet benoemd: welk systeem, op welke vlakken en tot welke hoogte, met kimband, manchetten en afdichtflens, en met een foto als oplevermoment.
- Ventilatie en elektra: type ventilator met nalooptimer of vochtsensor, de groepenindeling, aardlekbeveiliging en de zones waarin verlichting en stopcontacten komen.
- Afschot en afvoer: afschot van de douchevloer en de afvoer, type goot of putje, en bij een houten vloer de maatregelen tegen doorbuiging.
- Sloop en afvoer: is het slopen, het afvoeren van puin en oud sanitair en een asbestcheck bij een oudere woning inbegrepen?
- Planning: start- en einddatum, droogtijden benoemd, en wat er gebeurt als een onderaannemer uitvalt.
- Meerwerk en garantie: stelposten, de regeling voor onvoorziene zaken achter de tegels, de garantietermijn en wie het aanspreekpunt is bij een lekkage. Hoe u offertes vergelijkt, leest u in Offerte vergelijken; wat u doet bij extra werk in Meerwerk bij een verbouwing.
Samengevat: een badkamerverbouwing slaagt of mislukt op volgorde en op de laag die u nooit meer ziet. Plan eerst de indeling, de afvoer, de ventilatie en de elektrazones; sloop met een asbestcheck; laat loodgieter en elektricien het ruwe werk doen en een drukproef uitvoeren; geef de dekvloer de tijd om te drogen; laat de waterdichting met kimband, manchetten en flens aanbrengen en fotograferen voordat er een tegel op gaat; en lever op met een opleveringsrapport en garantie op papier. Op VerbouwPro plaatst u uw badkamer kosteloos als klus en reageren tegelzetters, loodgieters, elektriciens en aannemers uit uw regio.