Keuken laten plaatsen: de volgorde, de aansluitingen en wie wat doet

Wie een nieuwe keuken koopt, denkt vooral aan fronten, het werkblad en de apparatuur. Maar het plaatsen zelf is een kleine verbouwing waarbij drie of vier vakgebieden samenkomen: de timmerman of keukenmonteur voor de kasten, de loodgieter voor water, afvoer en eventueel gas, en de elektricien voor de groepen en aansluitpunten. Vaak komen daar een stukadoor en een tegelzetter bij. Het resultaat staat of valt met de volgorde: een aansluitpunt dat tien centimeter verkeerd zit, past niet meer achter de kast. Dit artikel loopt de stappen door, legt uit wat er nodig is voor inductie en de afzuigkap, en wie waarvoor verantwoordelijk is.

De volgorde in het kort

Hoewel elke keuken anders is, volgt het werk in de praktijk vrijwel altijd deze volgorde:

1. Ontwerp en opmeten. De keukenleverancier of keukenbouwer meet de ruimte op en maakt het ontwerp. Op basis daarvan hoort u een installatietekening te krijgen waarop staat waar water, afvoer, elektra en eventueel de afzuiging moeten komen, met de hoogtes en maten.
2. Sloop van de oude keuken. Kasten, werkblad en apparatuur gaan eruit, en vaak ook het oude tegelwerk. In een oudere woning hoort hier een asbestcheck bij; zie verderop.
3. Leidingwerk. De loodgieter legt de leidingen voor koud en warm water en de afvoer naar de plekken op de tekening, en sluit een eventuele gasleiding af of verlegt die.
4. Elektra. De elektricien legt de groepen en wandcontactdozen aan voor de kookplaat, de oven, de vaatwasser en de andere apparaten.
5. Wanden en vloer. Sleuven worden dichtgezet, de wanden worden gestuct of vlak gemaakt, en de vloer wordt gelegd als die onder de keuken door moet lopen.
6. Plaatsen. De onderkasten worden waterpas gesteld, de bovenkasten en kolomkasten worden opgehangen en de apparatuur wordt ingebouwd.
7. Werkblad. Een houten of composietblad wordt vaak direct geplaatst. Een stenen werkblad wordt in de regel pas ingemeten als de onderkasten staan, en daarna op maat gemaakt en geleverd.
8. Aansluiten en afwerken. Kraan, spoelbak, vaatwasser en kookplaat worden aangesloten, het tegelwerk of de achterwand wordt geplaatst en de naden worden afgekit.

De rest van dit artikel werkt de stappen uit die het vaakst misgaan.

Opmeten en de installatietekening

Een goede keuken begint met een nauwkeurige maatvoering. De leverancier meet vaak twee keer: een eerste keer voor het ontwerp en een tweede keer voordat de keuken in productie gaat, als de ruimte definitief is. Verandert er tussendoor iets aan de ruimte, zoals een wand die wordt verplaatst of een nieuwe vloer die dikker is dan de oude, geef dat dan door. De hoogte van de vloer bepaalt de hoogte van het werkblad en de ruimte onder de plint.

De installatietekening is het werkdocument voor de loodgieter en de elektricien. Controleer of daarop de exacte plaats staat van de wateraansluitingen en de afvoer, de wandcontactdozen boven het werkblad, de aansluiting voor de kookplaat, de oven, de vaatwasser, de koelkast en eventuele extra's zoals een kokend-waterkraan, en de plek van de afvoer van de afzuigkap. Laat de vakmensen werken volgens de nieuwste versie van de tekening en bewaar die bij de oplevering.

Water, afvoer en gas

De loodgieter brengt de leidingen naar de plekken op de tekening. Let daarbij op een paar punten:

• Afvoer met voldoende afschot. Een spoelbak of vaatwasser die ver van de bestaande afvoer komt te staan, zoals in een kookeiland, vraagt een afvoer die over de hele lengte voldoende afschot heeft. Soms moet daarvoor de vloer open.
• Afsluitbare aansluitingen. Laat elke wateraansluiting voorzien van een eigen afsluiter, zodat u bij een lekkage of vervanging van een kraan niet de hele woning hoeft af te sluiten.
• Loden leidingen. Komt er bij de sloop een oude loden waterleiding tevoorschijn, laat die dan direct vervangen.

Gas. Kiest u voor elektrisch koken, dan moet de gasleiding naar het fornuis worden afgesloten en afgedopt. Laat dat doen door een loodgieter of installateur die met gas werkt. Een gaskooktoestel valt in de gangbare uitleg niet onder het verplichte CO-vrij-certificeringsstelsel, dat is gericht op onder meer cv-ketels, geisers en gashaarden, maar gasleidingen moeten wel aan de normen voldoen en worden beproefd op dichtheid. Wat u zelf mag en wat niet, leest u in Mag ik zelf een gasleiding of cv-ketel aanleggen?; daar staat ook hoe u de hele gasaansluiting laat verwijderen als u helemaal van het gas af gaat.

In nieuwbouw is de keuze vaak al gemaakt. Sinds 1 juli 2018 krijgen nieuwbouwwoningen waarvoor vanaf die datum een omgevingsvergunning is aangevraagd in principe geen gasaansluiting meer; de netbeheerder heeft sindsdien in beginsel niet meer de wettelijke taak om nieuwbouw op het gasnet aan te sluiten. Alleen de gemeente kan om zwaarwegende redenen van algemeen belang een uitzondering maken. Milieu Centraal adviseert bij een nieuwe keuken een inductiekookplaat, de zuinigste manier van elektrisch koken. Wie het gasfornuis toch nog even houdt, doet er volgens Milieu Centraal goed aan meteen een loze leiding aan te leggen voor een latere inductiekookplaat.

Elektra: inductie en eigen groepen

Een keuken is de plek in huis met de meeste zware verbruikers. Grote apparaten zoals de kookplaat, de oven, de vaatwasser, de wasmachine en de droger horen elk een eigen groep in de groepenkast te hebben. Een inductiekookplaat vraagt veel vermogen. Volgens Milieu Centraal heeft een inductiekookplaat een speciaal stopcontact nodig voor de perilexstekker en neemt hij twee groepen in de meterkast in beslag; voor zeer grote kookplaten kan een driefasige aansluiting nodig zijn. Een kleinere kookplaat met vermogensbegrenzing kan soms op één gewone groep.

Dat betekent in veel oudere woningen dat de groepenkast moet worden uitgebreid of vervangen, en soms dat de aansluiting bij de netbeheerder moet worden verzwaard. Dat laatste kan lang duren; begin er dus vroeg mee. Wat er bij de groepenkast komt kijken, wat de norm NEN 1010 eist en hoe een verzwaring verloopt, leest u in Groepenkast vervangen of uitbreiden. Laat het werk in de groepenkast over aan een elektricien; wat u zelf aan elektra mag doen, staat in Mag ik zelf elektra aanleggen?

Plan ook genoeg wandcontactdozen boven het werkblad voor kleine apparaten, en denk aan aansluitingen voor verlichting onder de bovenkasten en voor de afzuigkap.

De afzuigkap: naar buiten of recirculatie

Er zijn twee soorten afzuigkappen. Een afvoerkap blaast de lucht via een kanaal naar buiten. Een recirculatiekap zuigt de lucht door een filter en blaast die weer de keuken in. Milieu Centraal adviseert waar mogelijk een kap die naar buiten afvoert, omdat die veel effectiever is in het schoonhouden van de lucht. Een recirculatiekap houdt vet en geur tegen, maar voert geen vocht af.

Welke kap past, hangt af van de ventilatie in uw woning. Milieu Centraal adviseert bij voorkeur een afzuigkap met een eigen motor en een eigen afvoer naar buiten; een kap zonder motor die op het bestaande ventilatiekanaal wordt aangesloten, is volgens Milieu Centraal minder geschikt, omdat zo'n kanaal meestal niet genoeg lucht afvoert. In een appartement met een centraal mechanisch afzuigsysteem, waarvan de kanalen met andere woningen worden gedeeld, heeft u volgens Milieu Centraal juist meestal een motorloze kap nodig: een kap met motor kan zo'n systeem ontregelen, waardoor buren met elkaars luchtjes te maken krijgen. Overleg bij twijfel met een installateur. Een sterke kap met motor heeft bovendien toevoer van verse lucht nodig, bijvoorbeeld via een rooster of een raam op een kier. Staat er in dezelfde ruimte een open gastoestel, zoals een oude geiser, dan kan een krachtige afzuigkap rookgassen terugzuigen; laat dat beoordelen door een installateur.

Een afvoer naar buiten betekent meestal een gat in de gevel of het dak. In een appartement is de gevel in de regel gemeenschappelijk en heeft u voor een muurdoorvoer toestemming van de VvE nodig. Bij een monument of in een beschermd stads- of dorpsgezicht kan een rooster in de voorgevel bovendien vergunningplichtig zijn.

Wanden, vloer en het werkblad

Na het leidingwerk en de elektra worden de wanden afgewerkt. Een stukadoor zet de sleuven dicht en maakt de wanden vlak; de keukenkasten moeten tegen een rechte wand komen. De vloer verdient een bewuste keuze. Loopt de vloer onder de keuken door, dan is de vloer later makkelijker te vervangen of te veranderen. Bij een zwevende vloer, zoals laminaat of klik-pvc, adviseren fabrikanten vaak om er geen zware vaste kasten op te zetten, omdat de vloer dan niet meer kan werken; de vloer wordt dan tot aan de keuken gelegd en de plint dekt de naad af. Bespreek dit met de keukenmonteur en de vloerenlegger.

Tegelwerk op de wand wordt meestal pas na het plaatsen van de kasten en het werkblad aangebracht, zodat het precies aansluit op het blad. De tegelzetter heeft dan wel een vlakke ondergrond nodig.

Bij een stenen werkblad, van natuursteen, composiet of keramiek, wordt het blad in de regel pas ingemeten als de onderkasten staan en waterpas zijn gesteld. Daarna wordt het op maat gemaakt, inclusief de uitsparingen voor spoelbak en kookplaat. Tussen het inmeten en het plaatsen zit daardoor een periode waarin u zonder definitief werkblad zit. Vraag vooraf hoe lang dat is en of er een tijdelijk blad komt, zodat u de keuken in de tussentijd kunt gebruiken.

Wie doet wat en wie coördineert?

Er zijn grofweg twee manieren om een keuken te laten plaatsen:

• Via de keukenleverancier. Veel leveranciers hebben een eigen montageploeg of werken met vaste monteurs. Vaak nemen zij alleen het plaatsen en aansluiten op bestaande aansluitpunten op zich, en is het verleggen van leidingen, het aanleggen van nieuwe groepen en het tegelwerk een aparte opdracht of meerwerk. Lees goed wat er in de montageprijs is inbegrepen.
• Met losse vakmensen. U koopt de keuken en laat een timmerman de kasten plaatsen, een loodgieter het leidingwerk doen en een elektricien de elektra. Dat geeft meer vrijheid, maar dan bent u zelf de coördinator: u bewaakt de volgorde, de tekening en de planning.

Bij een grotere verbouwing, bijvoorbeeld als er een muur uit gaat of de keuken naar een andere ruimte verhuist, kan een aannemer het geheel coördineren. Hoe u zo'n verbouwing in de tijd plant, leest u in Hoe lang duurt een verbouwing?

Let op de garantie als er meerdere partijen werken. Lekt de afvoer onder de spoelbak, dan kan de discussie ontstaan of het aan de kast, de sifon of het leidingwerk ligt. Hoe meer partijen, hoe groter die kans. Leg vast wie welk onderdeel uitvoert, maak foto's van het leidingwerk voordat het wordt weggewerkt en bewaar de installatietekening. Wat u in het algemeen van garantie mag verwachten, leest u in Garantie na een verbouwing.

Aanbetaling, garantie en geschillen

Bij een keuken betaalt u vaak een deel vooruit. Koopt u een keuken als consument, dan kan de verkoper u tot vooruitbetaling van ten hoogste de helft van de koopprijs verplichten (artikel 7:26 lid 2 BW). Hoe u een aanbetaling veilig regelt, leest u in Aanbetaling aan de aannemer.

Een keuken moet bovendien beantwoorden aan de overeenkomst: hij moet de eigenschappen hebben die u op grond van de afspraken mocht verwachten (artikel 7:17 BW). Dat geldt los van een eventuele fabrieksgarantie. Koopt u als consument een keuken waarvan de installatie deel uitmaakt van de koop en die door of onder verantwoordelijkheid van de verkoper wordt geplaatst, dan geldt een gebrek door een verkeerde installatie ook als een gebrek van de keuken zelf (artikel 7:18a lid 1 BW).

Veel woonwinkels, waaronder keukenzaken, zijn CBW-erkend. Dat keurmerk is alleen beschikbaar voor winkels die zijn aangesloten bij de brancheorganisatie INretail. Een erkende winkel geeft onder voorwaarden minimaal twee jaar garantie op wat hij levert, kent een aanbetalingsregeling bij faillissement voor aankopen in een fysieke winkel, en is aangesloten bij een onafhankelijke geschillenregeling. Voor aankopen vóór 2020 was dat de Geschillencommissie Wonen; voor latere aankopen verwijst CBW naar de geschillenregeling van de stichting UitgesprokenZaak.nl. Niet elke keukenzaak is erkend; controleer dat vooraf op de website van CBW.

Btw, asbest, VvE en huur

Btw. Het plaatsen van een keuken valt onder het algemene btw-tarief van 21%, net als het werk van de loodgieter en de elektricien. Het verlaagde tarief van 9% geldt bij werk aan woningen alleen voor isoleren, schilderen, stukadoren en behangen van woningen ouder dan twee jaar, en voor schoonmaken. Laat de stukadoor in de keuken werken, dan hoort zijn werk dus apart op de factuur. Zie 9 of 21 procent btw bij verbouwen.

Asbest. In woningen die vóór 1994 zijn gebouwd of verbouwd, kan asbest zitten op plekken die u bij een keukenrenovatie tegenkomt, zoals in oud vloerzeil of vinyltegels met een asbesthoudende onderlaag, in lijm onder tegels of in plaatmateriaal achter tegelwerk of rond een oude geiser. Sloop niets voordat duidelijk is of er asbest aanwezig is. Wat u moet doen, leest u in Asbest herkennen bij verbouwen.

VvE. In een appartement lopen de standleidingen voor water en afvoer en eventuele ventilatiekanalen vaak door gemeenschappelijke delen. Aansluiten op die leidingen of ze verleggen vraagt meestal toestemming van de VvE; kijk in de splitsingsakte en het reglement. Denk ook aan geluid: zware kasten tegen een woningscheidende wand en sloopwerk kunnen voor overlast zorgen, en veel reglementen stellen regels aan werktijden. Meer in Verbouwen in een VvE-appartement.

Huur. Wilt u als huurder zelf een nieuwe keuken laten plaatsen, vraag dan eerst schriftelijk toestemming aan de verhuurder; voor veranderingen die u bij het einde van de huur niet eenvoudig ongedaan kunt maken, is die in de regel nodig (artikel 7:215 BW). Vervangt de verhuurder een oude keuken door een betere als verbetering, dan mag hij een redelijke huurverhoging voorstellen (artikel 7:255 BW); voor het herstellen van een gebrek geldt dat niet. Laat u daarover vooraf goed informeren.

Planning en de offerte

De doorlooptijd van een keuken bestaat uit twee delen: de levertijd van de keuken en de werkzaamheden in huis. De levertijd verschilt sterk per leverancier en per type keuken; vraag er bij de bestelling naar en laat de leverdatum vastleggen. Plan het leidingwerk en de elektra zo dat ze klaar zijn voordat de keuken wordt geleverd, en houd rekening met de periode tussen het inmeten en plaatsen van een stenen werkblad. Zorg in de tussentijd voor een noodkeuken, bijvoorbeeld met een losse kookplaat en een tijdelijke kraan.

Een goede offerte, van de leverancier of van de losse vakmensen, vermeldt:

• wat er wordt geleverd: kasten, fronten, werkblad, spoelbak, kraan en apparatuur, met merk en type;
• wat er onder de montage valt, en wat niet: sloop, afvoer van de oude keuken, leidingwerk, elektra, stukwerk, tegelwerk en kitwerk;
• de installatietekening en wie de aansluitpunten aanlegt;
• hoe meerwerk wordt afgerekend, bijvoorbeeld als er een extra groep of een langere afvoer nodig blijkt;
• het werkblad: materiaal, het moment van inmeten en de levertijd;
• de betalingsregeling, de aanbetaling en de garantievoorwaarden;
• de leverdatum en de planning van de montage.

Hoe u offertes naast elkaar legt, leest u in Offerte vergelijken: zo leest u een bouwofferte, en hoe u met meerwerk omgaat in Meerwerk bij een verbouwing.

Samengevat: begin met een installatietekening, laat eerst de loodgieter en de elektricien hun werk doen, regel tijdig een groep voor inductie, kies waar mogelijk een afzuigkap die naar buiten afvoert, en spreek duidelijk af wie wat doet en wie de garantie draagt. Op VerbouwPro plaatst u uw klus kosteloos en reageren timmermannen, loodgieters en elektriciens uit uw regio.