Wie handig is, kan veel in huis zelf: een wand plaatsen, tegels zetten, een kraan vervangen. Bij gas ligt dat anders. Een kleine fout aan een leiding of een rookgasafvoer is onzichtbaar, reukloos en soms dodelijk, en de wetgever heeft daar sinds een paar jaar duidelijke consequenties aan verbonden. Dit artikel gaat niet over melders of over onderhoudsintervallen, maar over één vraag: wat mag u zelf doen aan gas in uw woning, en wat niet? We lopen de wet door, bekijken waar het eigendom van de netbeheerder begint, wat uw verzekeraar en een toekomstige koper ervan vinden, hoe u een gecertificeerd bedrijf herkent en wat er gebeurt als u besluit om helemaal van het gas af te gaan. Het is algemene informatie; raadpleeg bij twijfel uw gemeente, uw netbeheerder of een gecertificeerd installateur.
Sinds 1 april 2023: werk aan gastoestellen alleen door gecertificeerde bedrijven
De kern staat in artikel 6.45 van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Het installeren, repareren, onderhouden en in bedrijf stellen van een gebouwgebonden gasverbrandingstoestel, inclusief de bijbehorende rookgasafvoer en de toevoer van verbrandingslucht, mag uitsluitend worden uitgevoerd door een bedrijf dat beschikt over een certificaat volgens het stelsel voor werkzaamheden aan gasverbrandingsinstallaties, in de volksmond het CO-vrij-stelsel. Het stelsel is op 1 oktober 2020 in het toenmalige Bouwbesluit opgenomen; na een overgangsperiode van ongeveer twee en een half jaar, waarin de geplande ingangsdatum tweemaal is verschoven, geldt het verbod sinds 1 april 2023. Met de komst van de Omgevingswet op 1 januari 2024 is de regel ongewijzigd verhuisd naar het Bbl.
Twee punten maken deze regel anders dan de meeste bouwregels. Ten eerste richt het verbod zich niet alleen tot degene die het werk uitvoert, maar ook tot degene die het laat uitvoeren. Een bewoner die zelf zijn cv-ketel ophangt, of een handige kennis zonder certificaat daarvoor vraagt, overtreedt de wet dus zelf. De gemeente kan handhaven met een last onder dwangsom en kan eisen dat het toestel door een gecertificeerd bedrijf wordt gecontroleerd en zo nodig opnieuw wordt aangesloten. Ten tweede is het geen keurmerk waar een bedrijf vrijwillig aan meedoet, maar een wettelijke eis. Een ervaren installateur zonder certificaat mag het werk simpelweg niet doen, hoe goed hij ook is.
Onder het verbod vallen alle toestellen die op gas warmte of warm water maken en aan het gebouw zijn verbonden: cv-ketels, geisers, gasboilers, moederhaarden, gashaarden en gaskachels met een afvoer. Ook het aansluiten van een nieuwe ketel op een bestaande rookgasafvoer, het vervangen van een afvoerpijp en het vrijgeven van het toestel na een reparatie horen erbij. Wat niet onder het stelsel valt, leest u hieronder.
Wat mag u dan wel zelf? Een overzicht
Het CO-vrij-stelsel is scherp afgebakend. Buiten het stelsel vallen onder meer gaskooktoestellen, losse gaskachels zonder afvoer, terrasverwarmers en, opvallend genoeg, de gasleidingen in de woning zelf. Dat laatste betekent niet dat u die vrij mag aanleggen: daarvoor gelden andere regels. De tabel zet de belangrijkste klussen naast elkaar.
| Werkzaamheid | Zelf doen? | Toelichting |
|---|---|---|
| Cv-ketel, geiser of gasboiler plaatsen, vervangen of repareren | Nee | Wettelijk voorbehouden aan een CO-vrij gecertificeerd bedrijf (artikel 6.45 Bbl). |
| Rookgasafvoer of verbrandingsluchttoevoer aanpassen | Nee | Onderdeel van het gasverbrandingstoestel in de zin van de wet; alleen gecertificeerd. |
| Gashaard of gaskachel met afvoer aansluiten | Nee | Gebouwgebonden gasverbrandingstoestel; alleen gecertificeerd. |
| Gasleiding in de woning aanleggen of verleggen | Niet verboden, sterk afgeraden | Valt buiten het CO-vrij-stelsel, maar de installatie moet voldoen aan NEN 1078 en worden beproefd op dichtheid. |
| Vrijstaand gasfornuis met een gasslang aansluiten | Toegestaan, met voorwaarden | Alleen met een goedgekeurde slang op een gaskraan; ventilatie en controle op lekkage zijn essentieel. |
| Gasmeter, hoofdkraan of aansluitleiding | Nooit | Eigendom van de netbeheerder; verzegeld. |
| Cv-water bijvullen, ontluchten, radiator vervangen, thermostaat instellen | Ja | Het watercircuit is geen onderdeel van het gastoestel. |
Gasleidingen in de woning. Het Bbl eist dat een gasinstallatie veilig is en verwijst daarvoor naar NEN 1078 voor nieuwe en gewijzigde installaties en NEN 8078 voor bestaande installaties. Die normen schrijven onder meer voor welke materialen en verbindingen zijn toegestaan, hoe leidingen worden bevestigd en beschermd, waar een leiding niet mag lopen, en dat een nieuwe of gewijzigde leiding met een dichtheidsbeproeving onder druk wordt gecontroleerd voordat er gas op komt. Een particulier heeft daar in de praktijk de kennis, de meetapparatuur en de normteksten niet voor. Daar komt bij dat het gecertificeerde bedrijf dat later de ketel aansluit, de installatie mag weigeren vrij te geven als de leidingen niet aantoonbaar in orde zijn, en dat de netbeheerder bij twijfel aan de veiligheid de levering kan onderbreken. Laat leidingwerk daarom over aan een loodgieter of installateur die met gas werkt, en vraag om het beproevingsrapport.
Een gasfornuis aansluiten. Een vrijstaand kooktoestel is geen gebouwgebonden verbrandingstoestel, dus het aansluiten valt niet onder het certificeringsstelsel. U mag dit zelf doen, mits u een goedgekeurde gasslang gebruikt met het keurmerk Gastec QA, de slang op een afsluitbare gaskraan met de juiste koppeling aansluit, de slang niet knikt, niet langs hete delen laat lopen en niet verlengt, en na het aansluiten met lekzoekspray of zeepsop op lekkage controleert. Op een rubberen slang staat een productiedatum; vervang de slang uiterlijk op de door de fabrikant aangegeven termijn. Rubberen slangen hebben vaak een vervangtermijn van enkele jaren na de productiedatum; een roestvaststalen slang kent geen vaste termijn, maar controleert u wel regelmatig op beschadigingen. Een inbouwkookplaat die vast op de leiding wordt aangesloten, laat u bij voorkeur door een installateur plaatsen. Zorg altijd voor ventilatie en een werkende afzuigkap; ook een kooktoestel produceert koolmonoxide bij slechte verbranding.
Van wie is wat: netbeheerder, gasmeter en hoofdkraan
Uw woning heeft twee eigenaren als het om gas gaat. Alles vanaf de hoofdleiding in de straat tot en met de gasmeter is eigendom van de regionale netbeheerder, zoals Liander, Stedin, Enexis, Coteq, Rendo of Westland Infra. Dat omvat de aansluitleiding door de fundering of kruipruimte, de hoofdkraan, de drukregelaar en de meter zelf, inclusief de verzegeling. Alleen de netbeheerder of een door hem ingeschakelde aannemer mag hieraan werken. Een verzegeling verbreken, een meter verplaatsen of een aansluitleiding verleggen is voor een bewoner verboden en wordt bij constatering als fraude of gevaarzetting behandeld. De wettelijke basis staat in de Energiewet, die sinds 1 januari 2026 de Gaswet vervangt: de aanleg, het beheer en het onderhoud van de aansluiting en van de meetinrichting zijn daarin wettelijke taken van de distributiesysteembeheerder, de netbeheerder.
Alles ná de meter, de binneninstallatie, is van u als eigenaar: de leidingen, de gaskranen bij de toestellen en de toestellen zelf. Daarvoor gelden de regels uit de vorige paragraaf. Wilt u de meter laten verplaatsen, bijvoorbeeld bij een verbouwing van de hal of een nieuwe meterkast, dan vraagt u dat aan via het gezamenlijke portaal van de netbeheerders, mijnaansluiting.nl, of rechtstreeks bij uw netbeheerder. Reken op een doorlooptijd van enkele weken tot maanden; plan dit vroeg in uw verbouwing. Ruikt u gas, bij de meter of elders: draai de hoofdkraan dicht, open ramen, gebruik geen schakelaars en bel het Nationaal Storingsnummer Gas en Stroom, 0800-9009, dat dag en nacht bereikbaar is.
Verzekering, aansprakelijkheid en verkoop
Stel dat het toch misgaat na eigen werk aan gas: een lek, een brand, een explosie of een koolmonoxidevergiftiging. Dan spelen drie dingen tegelijk. Uw opstal- en inboedelverzekeraar zal onderzoeken wat de oorzaak was. Veel polissen sluiten schade uit die ontstaat door het niet naleven van wettelijke voorschriften of door grove nalatigheid, en werk dat de wet uitdrukkelijk aan gecertificeerde bedrijven voorbehoudt, valt daar vaak onder. Controleer uw polisvoorwaarden; de precieze formulering verschilt per verzekeraar. Meer over dekking tijdens een verbouwing leest u in Verbouwen en verzekeringen.
Daarnaast bent u aansprakelijk voor schade aan anderen. Een gasexplosie treft zelden alleen de eigen woning: buren, voorbijgangers en huurders kunnen op grond van de onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW) en de aansprakelijkheid voor gebrekkige opstallen (artikel 6:174 BW) een claim indienen. Uw aansprakelijkheidsverzekering voor particulieren dekt in beginsel schade aan derden, maar ook daar kan opzet of bewuste roekeloosheid tot een uitsluiting leiden. Woont u in een appartement, dan raakt een gaslek direct de gemeenschappelijke delen en de medebewoners; de vereniging van eigenaren kan u daarvoor aanspreken.
Bij verkoop van de woning heeft u een mededelingsplicht over gebreken die u kent, en de koper mag verwachten dat de gasinstallatie veilig is en aan de regels voldoet (artikel 7:17 BW). Een bouwkundig keurder let op afwijkende leidingen, ontbrekende beproevingsrapporten en toestellen die niet aantoonbaar door een gecertificeerd bedrijf zijn geplaatst. Ontbreken die stukken, dan kan de koper een nieuwe keuring of herstel eisen, of na de overdracht een beroep doen op non-conformiteit. Bewaar daarom alle facturen, het inbedrijfstellingsrapport van de ketel en het beproevingsrapport van de leidingen. Huurt u, dan is het nog eenvoudiger: werk aan gas is nooit een zaak van de huurder; meld storingen bij de verhuurder.
Zo vindt en controleert u een gecertificeerd installateur
Omdat de certificering wettelijk verplicht is, hoeft u niet op gevoel te kiezen. Werk de volgende stappen af voordat u opdracht geeft.
- Zoek het bedrijf op in het register gasverbrandingsinstallaties van de Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging Bouw (TloKB). Daar staan alle gecertificeerde bedrijven, met de status van het certificaat en de certificerende instelling die het heeft afgegeven.
- Let op het beeldmerk CO-vrij op de offerte, de website en de bedrijfswagen. Een gecertificeerd bedrijf is verplicht dit beeldmerk te gebruiken (artikel 6.47 Bbl); een bedrijf dat het niet voert, is waarschijnlijk niet gecertificeerd.
- Vraag de monteur om zijn legitimatiebewijs met het beeldmerk. Niet alleen het bedrijf, ook de individuele monteur moet aantoonbaar vakbekwaam zijn.
- Vraag naar het inbedrijfstellingsrapport. Een gecertificeerd bedrijf meet na het plaatsen van een toestel de verbranding en legt de resultaten vast. Dat rapport is uw bewijs richting verzekeraar en koper.
- Laat ook de leidingen beoordelen. Vraag bij een nieuwe ketel of leidingwijziging om een dichtheidsbeproeving en het bijbehorende rapport.
Een cv-monteur met CO-vrij-certificaat is de aangewezen vakman voor ketel, geiser en afvoer; voor leidingwerk, gaskranen en de aansluiting van kooktoestellen kunt u ook bij een loodgieter terecht die met gas werkt. Wie welke klus doet, staat uitgebreider in Loodgieter, installateur of cv-monteur: wie belt u waarvoor?. Wat de wet verder zegt over melders en onderhoud, leest u in CO-melder en cv-onderhoud.
Helemaal van het gas af: de gasaansluiting laten verwijderen
Steeds meer eigenaren kiezen bij een verbouwing voor gasloos wonen. Dan verdwijnt niet alleen de ketel, maar ook de aansluiting. Houd de volgorde aan. Eerst meldt u via mijnaansluiting.nl bij de netbeheerder vanaf welke datum u geen gas meer gebruikt en dat u de aansluiting wilt laten verwijderen. Daarna zegt u het leveringscontract voor gas bij uw energieleverancier op; doet u dat andersom, dan loopt u het risico op een naheffing omdat er nog een aansluiting met meter op uw naam staat. De netbeheerder haalt vervolgens de meter weg en koppelt de aansluitleiding af van de hoofdleiding in de straat. Sinds 1 februari 2024 is dat voor kleinverbruikers kosteloos als u de netbeheerder het moment laat bepalen, waarbij deze ernaar streeft het binnen een jaar te doen; wilt u zelf een datum kiezen, dan betaalt u daarvoor. Verwijderen is iets anders dan afsluiten, waarbij de meter wordt verwijderd of verzegeld maar de leiding blijft liggen: afsluiten is een tijdelijke maatregel voor maximaal twaalf maanden, bijvoorbeeld tijdens een verbouwing, en daar zijn kosten aan verbonden. De actuele voorwaarden staan op mijnaansluiting.nl en bij uw netbeheerder.
De binneninstallatie is uw eigen zaak. Laat de gastoestellen door een gecertificeerd bedrijf afkoppelen en laat de leidingen door een installateur gasvrij maken en afdoppen of verwijderen; een losse leiding met gas erin is een risico voor de volgende bewoner. Woont u in een appartementencomplex met een gemeenschappelijke gasleiding, dan heeft u toestemming van de vereniging van eigenaren nodig en moet het complex als geheel worden bekeken.
Elektrische alternatieven: een beslishulp
Wie zelf niet aan gas mag werken en toch wil verduurzamen of verbouwen, komt bijna vanzelf bij elektrische alternatieven terecht. De keuze hangt af van de isolatie van uw woning, de capaciteit van uw elektrische installatie en uw planning.
- Hybride warmtepomp. Een warmtepomp neemt het grootste deel van het stookseizoen over, de gasketel springt bij op koude dagen. U houdt de gasaansluiting en dus ook de jaarlijkse rol van de gecertificeerde cv-monteur. Geschikt voor woningen die redelijk maar niet uitstekend zijn geïsoleerd.
- Volledig elektrische warmtepomp. Geen gas meer. Vereist goede isolatie, een afgiftesysteem op lage temperatuur zoals vloerverwarming of lagetemperatuurradiatoren, ruimte voor een buitenunit die aan de geluidseis op de erfgrens voldoet, en meestal een verzwaring van de elektrische installatie. Lees ook Vloerverwarming of radiatoren.
- Inductie koken. Vervangt het gasfornuis. Een inductiekookplaat vraagt een eigen groep of groepen, vaak met een Perilex-aansluiting op twee of drie fasen; dat werk laat u door een elektricien uitvoeren en kan een verzwaring van de hoofdaansluiting vragen. Welk elektrawerk u zelf mag doen, leest u in Mag ik zelf elektra aanleggen.
- Warm water. Een elektrische boiler of een warmtepompboiler vervangt de geiser of de combiketel voor warm tapwater. Houd rekening met de plaats, het gewicht en de aansluiting op een eigen groep.
Voor warmtepompen en isolatie bestaat de Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE); de voorwaarden staan bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland en wisselen per jaar. Vraag altijd meerdere offertes aan en laat een installateur eerst de warmtevraag van uw woning berekenen voordat u een toestel kiest. Welke regelingen er verder zijn, leest u in Duurzaam verbouwen: welke subsidies en regelingen er zijn.
Samengevat: aan het gastoestel en de rookgasafvoer mag u niet zelf werken, aan de meter en de aansluiting al helemaal niet, en voor leidingwerk bent u juridisch niet verboden maar praktisch vrijwel altijd beter af met een vakman. Een gasfornuis met een goedgekeurde slang aansluiten en het watercircuit van de cv bijhouden mag u wel zelf. Wilt u echt zelf aan de slag met uw verwarming, dan is het verwijderen van gas en de overstap naar elektrisch de route waarbij u het meeste zelf in de hand heeft. Op VerbouwPro plaatst u uw klus kosteloos en reageren gecertificeerde vakmensen uit uw regio.