Een dakraam is een van de eenvoudigste manieren om een donkere zolder bruikbaar te maken. Er komt daglicht binnen, u kunt ventileren en de ingreep is veel kleiner dan bij een dakkapel. In de volksmond heet een dakraam vaak naar het bekendste merk, maar er zijn meerdere fabrikanten en uitvoeringen. Dit artikel legt uit welke typen er zijn, wanneer een dakraam of daklicht vergunningvrij is, wat er verandert bij een monument, in een beschermd stads- of dorpsgezicht of in een appartement, hoe een timmerman het raam constructief en waterdicht inbouwt, waarom een dakraam kan lekken of beslaan en wat u in de offerte laat vastleggen.
Dakraam, dakvenster of dakkapel?
Een dakraam, ook wel dakvenster genoemd, ligt in het vlak van een hellend dak en volgt de dakhelling. Het geeft licht en lucht, maar geen extra stahoogte. Een dakkapel is een opbouw die uit het dakvlak steekt, met een eigen plat dak en een verticaal raam; die levert wel stahoogte en vloeroppervlak op, maar is een grotere verbouwing met strengere regels. Twijfelt u tussen de twee, lees dan ook Dakkapel plaatsen: vergunningvrij of vergunning nodig? In een plat dak spreekt men van een daklicht, een lichtkoepel of, bij een langgerekte strook glas, een lichtstraat.
Tuimelvenster
Een tuimelvenster draait om een horizontale as ongeveer halverwege het raam. Het raam opent met de bovenkant naar buiten en de onderkant naar binnen, en de bediening zit meestal aan de bovenkant. Omdat u het raam ver kunt doordraaien, kunt u de buitenkant van het glas van binnenuit schoonmaken. Omdat de bediening aan de bovenkant zit, is een tuimelvenster geschikt als er meubels onder het raam staan; de onderkant van het raam draait bij openen wel iets naar binnen.
Uitzetvenster
Een uitzetvenster scharniert aan de bovenzijde en zet in zijn geheel naar buiten open. U heeft dan een vrij uitzicht zonder draaiend raamdeel voor uw gezicht. De greep zit bij dit type meestal aan de onderkant, wat handig is als het raam wat hoger in het dak zit. Er bestaan ook combinaties die zowel tuimelen als uitzetten.
Opties: ventilatieklep, bediening en glas
Veel dakramen hebben een ventilatieklep in de bovenregel, zodat u kunt ventileren terwijl het raam dicht is. Wilt u een raam dat hoog en buiten bereik zit, dan kan een elektrisch bediend raam uitkomst bieden, vaak met een regensensor die het raam bij een bui sluit; voor een uitvoering op netstroom heeft u een elektricien nodig; er zijn ook uitvoeringen op zonne-energie zonder bedrading. Let ook op het glas: isolatieglas zoals HR++ of triple glas houdt warmte binnen en vermindert condens op het glas. Meer over de verschillen leest u in Glas vervangen: HR++ of triple glas.
Wanneer is een dakraam vergunningvrij?
Onder de Omgevingswet zijn er twee toetsen: de technische bouwactiviteit (voldoet het raam aan de bouwtechnische regels van het Besluit bouwwerken leefomgeving, het Bbl) en de omgevingsplanactiviteit (past het in de ruimtelijke regels). Voor allebei geldt een landelijke vrijstelling voor daglichtvoorzieningen in een dak.
Voor het technische deel noemt artikel 2.27, tweede lid, onder b, Bbl letterlijk "een dakraam, daklicht, lichtstraat of soortgelijke daglichtvoorziening in een dak". U heeft daarvoor geen technische vergunning nodig. Dat betekent niet dat er geen regels gelden: het raam en de aanpassing van het dak moeten gewoon aan het Bbl voldoen, en de gemeente kan daar achteraf op handhaven.
Voor het ruimtelijke deel is dezelfde categorie vergunningvrij op grond van artikel 2.29, onder c, Bbl, als aan de volgende maten wordt voldaan:
- In het achterdakvlak, een zijdakvlak dat niet naar openbaar toegankelijk gebied is gekeerd, of een plat dak: de constructie steekt niet meer dan 0,6 meter uit buiten het dakvlak of het platte dak, en de zijkanten, onder- en bovenzijde liggen meer dan 0,5 meter van de randen van het dakvlak of het platte dak.
- In een ander dakvlak, zoals het voordakvlak of een zijdakvlak dat naar de straat is gekeerd: de constructie steekt niet uit buiten het dakvlak, en de zijkanten, onder- en bovenzijde liggen meer dan 0,5 meter van de randen van het dakvlak.
Dat is een belangrijk verschil met een dakkapel: een dakraam kan ook aan de voorkant vergunningvrij zijn, zolang het in het dakvlak blijft en overal meer dan een halve meter van de nok, de dakvoet en de zijkanten van het dakvlak ligt. Een gewoon dakraam dat ongeveer in het vlak van de pannen ligt, past daar in de praktijk doorgaans in; een daklicht of opbouw die duidelijk boven het dakvlak uitsteekt, niet. De wet noemt geen toegestaan aantal centimeters; twijfelt u, leg het dan voor aan de gemeente. Volgens het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) gaat deze landelijke regel altijd voor op de lokale regels in het omgevingsplan; de gemeente kan wel extra vergunningvrije gevallen aanwijzen.
Voldoet het raam niet aan deze maten, bijvoorbeeld omdat het te dicht bij de nok of de goot komt, dan heeft u een omgevingsvergunning voor de omgevingsplanactiviteit nodig. De gemeente toetst dan aan het omgevingsplan en, als uw gemeente dat kent, aan welstandscriteria.
Uitzonderingen: monument, beschermd gezicht en illegale bouw
- Monument. Op een gemeentelijk, provinciaal of rijksmonument, ook als dat voorbeschermd is, is van artikel 2.29 alleen het gewone onderhoud van toepassing (artikel 2.30, eerste lid, Bbl). Een nieuw dakraam is dan altijd vergunningplichtig. Bij een rijksmonument is daarnaast een vergunning voor de rijksmonumentenactiviteit nodig; vergunningvrij is daar alleen noodzakelijk regulier onderhoud dat is gericht op het behoud van de monumentale waarden, zonder wijziging van onder meer detaillering, materiaalsoort en kleur (artikel 13.11 Besluit activiteiten leefomgeving). Het toevoegen van een dakraam valt daar niet onder.
- Rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht. Heeft uw locatie in het omgevingsplan de functie-aanduiding rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht, dan blijft een dakraam alleen vergunningvrij in een achterdakvlak dat niet naar openbaar toegankelijk gebied is gekeerd (artikel 2.30, derde lid, Bbl). In het voordakvlak, in een zijdakvlak of in een achterdakvlak dat uitkijkt op een straat, pad of plantsoen heeft u dan een vergunning nodig.
- Illegaal gebouwd bouwwerk. De vrijstellingen gelden niet voor een bouwwerk dat zonder de vereiste omgevingsvergunning of gereedmelding is gebouwd of wordt gebruikt (artikel 2.22 Bbl). Een dakraam in een aanbouw of zolderopbouw die destijds zonder vergunning is neergezet, is dus niet vanzelf vergunningvrij.
De enige manier om voor uw adres zekerheid te krijgen, is de vergunningcheck in het Omgevingsloket op omgevingswet.overheid.nl. Vul het adres, het dakvlak en de maten in en bewaar de uitkomst, ook als die vergunningvrij luidt. Een overzicht van vergunningen bij andere verbouwingen vindt u in Wanneer heeft u een vergunning nodig voor een verbouwing.
Appartement en buren
Woont u in een appartement op de bovenste verdieping, dan is het dak in de regel een gemeenschappelijk deel van het gebouw. Een dakraam is dan een wijziging aan iets wat niet alleen van u is, en daarvoor heeft u toestemming van de vergadering van eigenaars nodig volgens het splitsingsreglement. Regel dat voordat u een vakman opdracht geeft; de gemeente toetst niet of de VvE akkoord is. Lees daarvoor Verbouwen in een VvE-appartement.
Een dakraam in een hellend dak kijkt meestal vooral naar de lucht. Zit het laag in het dak, dicht bij de erfgrens, en kunt u er rechtstreeks het erf van de buren mee inkijken, dan kan het burenrecht over vensters binnen twee meter van de erfgrens (artikel 5:50 Burgerlijk Wetboek) een rol spelen. Informeer de buren hoe dan ook vooraf, zeker als er een steiger of dakladder op of langs hun erf moet. Meer daarover in Verbouwen en de buren.
Constructie: sporen, gordingen en een raveel
Een dakraam lijkt een klein klusje, maar de timmerman zaagt wel een gat in de dakconstructie. Hoe dat gaat, hangt af van de opbouw van uw dak.
- Sporenkap. Het dakbeschot ligt op schuine balken, de sporen, die van de goot naar de nok lopen. Past het raam tussen twee sporen, dan hoeft er geen spoor weg. Is het raam breder, dan wordt een spoor onderbroken en opgevangen met een raveelconstructie: dwarse balken boven en onder de opening die de belasting overbrengen naar de naastliggende sporen.
- Gordingenkap. Veel woningen hebben horizontale gordingen tussen de woningscheidende muren, met daarop dakplaten of dakelementen. De timmerman zaagt dan een opening in het dakelement en versterkt de randen met ravelingen. Een gording zaagt een vakman niet zomaar door; meestal wordt het raam zo geplaatst dat het tussen twee gordingen valt, of wordt eerst een constructeur ingeschakeld.
Het Bbl eist dat de constructie na de verbouwing veilig blijft. Bij een groot raam, meerdere ramen naast elkaar, een oud dak met zware pannen of twijfel over de staat van het hout is een constructieve beoordeling verstandig. Een goede timmerman controleert vooraf ook op houtrot, lekkagesporen en, bij woningen die vóór 1994 zijn gebouwd, op materialen die asbest kunnen bevatten.
Waterdicht inbouwen: gootstuk, pannen en binnenafwerking
De meeste lekkages bij dakramen ontstaan niet in het raam zelf, maar in de aansluiting op het dak. Daarom draait het inbouwen om een paar onderdelen:
- Gootstuk. Rond het kozijn komt een gootstuk, ook wel aansluitset genoemd, dat het water om het raam heen naar de pannen eronder leidt. Er zijn verschillende gootstukken voor golvende pannen, vlakke pannen en leien; het moet passen bij uw dakbedekking en volgens de voorschriften van de fabrikant worden gemonteerd.
- Aansluiting op de pannen. Pannen naast en boven het raam worden ingekort of verlegd, zodat er ruimte blijft voor de waterafvoer. Aan de onderzijde ligt een plooibare strook over de pannen die zich aan het profiel aanpast.
- Onderdak. Ligt er een waterkerende, dampopen folie onder de pannen, dan moet die netjes op het kozijn aansluiten, met een afvoergootje boven het raam zodat water dat op de folie komt om de opening heen wordt geleid.
- Isolatie en dampremming. Aan de binnenzijde horen isolatie rond het kozijn en een dampremmende aansluiting op de binnenafwerking. Ontbreekt die, dan kan warme, vochtige binnenlucht in de constructie condenseren, wat later aanvoelt als een lekkage.
- Aftimmering. De binnenafwerking met gipsplaat, plaatmateriaal of stucwerk maakt het af. Een veelgegeven advies is de bovenkant van de dagkant horizontaal en de onderkant verticaal af te werken, zodat warme lucht langs het glas kan stromen. Laat u het stucwerk apart doen, dan schakelt u een stukadoor in.
Vervangt u een bestaand dakraam, dan geldt voor het nieuwe raam, inclusief kozijn, volgens artikel 5.20, tweede lid, Bbl een warmtedoorgangscoëfficiënt (U-waarde) van ten hoogste 2,2 W/m²·K, of het oude niveau als het bestaande raam al beter isoleerde. Of dezelfde eis ook geldt voor een extra dakraam op een plek waar nog geen raam zat, regelt het Bbl niet uitdrukkelijk; houd 2,2 in de praktijk als ondergrens aan en laat de U-waarde van het hele raam in de offerte zetten. Moderne dakramen met isolatieglas blijven doorgaans ruim onder die waarde.
Het dakraam lekt: oorzaak zoeken
Water bij het dakraam betekent niet altijd een lek. Kijk eerst wanneer het nat wordt: alleen bij regen, of juist bij kou zonder regen?
- Condens in plaats van lekkage. Druppels aan de onderkant van het raam of langs de aftimmering bij koud, droog weer zijn meestal condens. Dan helpt ventileren meer dan een dakdekker.
- Gootstuk of aansluiting. Een verkeerd gemonteerd, beschadigd of losgewaaid gootstuk, of verschoven pannen naast het raam, laten bij regen en wind water door.
- Vuil en blad. Blad, mos en vuil in het gootstuk boven het raam kunnen het water laten opstuwen tot het over de rand loopt.
- Afdichting van het raam. Versleten rubbers, een raam dat niet goed sluit of een ventilatieklep die openstaat, laten bij slagregen water binnen.
- Lek hoger in het dak. Water dat bij de nok of via kapotte pannen binnenkomt, loopt soms langs het onderdak naar beneden en komt pas bij de opening van het dakraam naar binnen.
Voor de buitenkant, zoals gootstuk en pannen, belt u een dakdekker; voor het raam, de afdichting en de binnenafwerking een timmerman. Twijfelt u welke vakman u nodig heeft, lees dan Lekkage: welke vakman belt u? Maak in de tussentijd foto's van de vochtplek en de omstandigheden, zodat de vakman gerichter kan zoeken.
Condens op het dakraam
Een dakraam ligt schuin en vangt de koude nachtlucht, dus de binnenkant van het glas wordt sneller koud dan bij een verticaal raam. In een slaapkamer op zolder, waar 's nachts veel vocht vrijkomt, slaat dat vocht neer op het koudste vlak. Houd de ventilatieklep open, zorg dat de rest van het huis goed ventileert en laat de binnenafwerking zo uitvoeren dat warme lucht langs het glas kan. Condens tussen de glasbladen wijst op een defecte isolatieglasruit; die moet worden vervangen. Lichte condens aan de buitenkant van goed isolerend glas op koele ochtenden is juist een teken dat het glas weinig warmte doorlaat. Heeft u ook elders vocht of schimmel, dan helpt Vocht en schimmel in huis herkennen om de oorzaak te vinden.
Zonwering en rolluiken
Een zolder met dakramen kan in de zomer flink opwarmen, omdat de zon er hoog en recht op schijnt. Zonwering aan de buitenkant, zoals een screen of rolluik, houdt de zonnewarmte tegen voordat die het glas bereikt en werkt daardoor beter tegen hitte dan een rolgordijn of verduisteringsgordijn aan de binnenkant. Volgens Milieu Centraal werkt zonwering aan de buitenkant minstens twee keer zo goed als aan de binnenkant. Binnenzonwering is vooral handig om te verduisteren of inkijk te beperken. De meeste zonwering is gemaakt voor een specifiek type en maat dakraam; het typeplaatje op het raam vertelt welke uitvoering past. Een elektrisch rolluik of screen heeft een stroomaansluiting of een zonnecel nodig.
Wie doet het werk en wat staat er in de offerte?
Het plaatsen van een dakraam in een hellend pannendak is typisch werk voor een timmerman: hij maakt de opening, de raveelconstructie, plaatst het raam en het gootstuk en werkt binnen af. Veel timmerlieden sluiten ook zelf aan op de pannen; bij een lastige aansluiting, een leien dak of een daklicht in een plat dak met bitumen of EPDM komt een dakdekker erbij. Voor een elektrisch raam of rolluik heeft u een elektricien nodig. Een standaard dakraam in een eenvoudig dak is vaak in een dag geplaatst, met de binnenafwerking als aparte stap.
Vraag meerdere offertes aan en laat daarin in elk geval vastleggen:
- het merk, type, de maat en de bediening van het raam, het glastype en de U-waarde;
- welk gootstuk wordt gebruikt en of het past bij uw dakbedekking;
- of de raveelconstructie, isolatie rond het kozijn en de dampremmende aansluiting zijn inbegrepen;
- hoe de binnenafwerking wordt gedaan en of stucwerk en schilderwerk erbij horen;
- steiger of dakladder, het afvoeren van afval en het herstellen van pannen;
- wie de vergunningcheck doet en, als dat nodig is, de vergunning aanvraagt;
- zonwering, elektrische aansluiting en eventuele extra ramen;
- de garantie op de waterdichte aansluiting naast de fabrieksgarantie op het raam.
Hoe u offertes naast elkaar legt, leest u in Offerte vergelijken: zo leest u een bouwofferte.
Btw op een dakraam: 21 procent
Het lage btw-tarief van 9 procent geldt bij woningen ouder dan twee jaar alleen voor een beperkte lijst werkzaamheden, zoals schilderen, stukadoren, behangen en het aanbrengen van isolatiemateriaal, en bij isolatie alleen voor de arbeid. Het plaatsen van een dakraam staat niet op die lijst, en kozijnen gelden volgens de Belastingdienst niet als isolatiemateriaal. Voor het raam en het plaatsen ervan betaalt u dus 21 procent btw. Ook zonwering valt onder 21 procent. Wordt er in dezelfde klus stucwerk aan de binnenkant gedaan, dan kan dat deel onder het lage tarief vallen. De details leest u in 9 of 21 procent btw bij verbouwen.
Samengevat: een dakraam of daklicht is landelijk vergunningvrij, ook in het voordakvlak, zolang het daar niet buiten het dakvlak uitsteekt en overal meer dan een halve meter van de randen ligt; aan de achterkant en op een plat dak mag het maximaal 0,6 meter uitsteken. Bij een monument heeft u altijd een vergunning nodig, en in een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht alleen niet in een achterdakvlak dat niet naar openbaar gebied is gekeerd. Doe de vergunningcheck, regel de VvE, en laat het raam plaatsen door een vakman die de constructie, het gootstuk en de binnenafwerking goed uitvoert. Op VerbouwPro plaatst u uw klus kosteloos en reageren timmerlieden en dakdekkers uit uw regio.