Het glas in een kozijn gaat minder lang mee dan het kozijn zelf. Isolatieglas kan na verloop van jaren lek raken, een ruit kan barsten, en in veel oudere woningen zit nog enkel glas of het eerste dubbel glas dat weinig isoleert. Gelukkig hoeft voor nieuw glas lang niet altijd het hele kozijn te worden vervangen: een glaszetter kan in veel gevallen alleen de ruit vervangen. Dit artikel gaat over die klus. Het legt uit hoe u herkent dat een ruit aan vervanging toe is, of uw kozijn het nieuwe glas kan dragen, wanneer veiligheidsglas of geluidwerend glas verstandig is, wat er geldt voor monumenten, subsidie, de VvE en de huurwoning, en hoe de glaszetter te werk gaat. De afweging tussen HR++ en triple glas zelf staat uitgebreid in HR++ of triple glas: wanneer loont het; overweegt u nieuwe kozijnen, lees dan Kozijnen vervangen.
Condens: tussen, binnen of buiten de ruit
Beslagen glas is het meest voorkomende signaal dat er iets met een raam aan de hand is, maar waar de condens zit, maakt alle verschil.
- Condens tussen de ruiten. Isolatieglas bestaat uit twee of drie ruiten met een afgesloten spouw, rondom afgedicht met een randafdichting en een afstandhouder met droogmiddel. Ziet u vocht, een melkachtige waas of strepen aan de binnenkant van de spouw die u niet kunt wegvegen, dan is de randafdichting lek en is het droogmiddel verzadigd. Via dezelfde lekke rand kan ook de edelgasvulling zijn ontsnapt, zodat de ruit slechter isoleert. Zo'n ruit is niet blijvend te repareren en moet worden vervangen. Er zijn bedrijven die de spouw aanboren en drogen, maar daarmee komt de oorspronkelijke isolatiewaarde niet terug.
- Condens aan de binnenkant. Beslaat het glas aan de kamerzijde, dan is het glasoppervlak kouder dan het dauwpunt van de binnenlucht. Bij enkel glas en oud dubbel glas gebeurt dat in de winter snel. Bij HR++ of triple glas wijst condens aan de binnenkant meestal op een hoge luchtvochtigheid in huis, dus te weinig ventilatie, en niet op een defect. Een smalle strook condens langs de onderrand van het glas kan ook ontstaan bij een metalen afstandhouder; glas met een zogenoemde warm edge-afstandhouder van kunststof of composiet heeft daar minder last van.
- Condens aan de buitenkant. Op koude, vochtige ochtenden in voor- en najaar kan goed isolerend glas aan de buitenkant beslaan. Volgens het Kenniscentrum Glas is dat geen fout in het product maar juist een teken dat het glas goed isoleert; de condens verdwijnt vanzelf als de buitenlucht opwarmt.
Andere redenen om glas te vervangen zijn een barst of breuk, bijvoorbeeld door een inbraakpoging of een bal, maar ook door spanning in het glas. Isolatieglas dat deels in de zon en deels in de schaduw ligt, of waar vlak achter een donker voorwerp of een folie op is geplakt, kan door temperatuurverschil barsten; dat heet thermische breuk. Plak daarom geen folie op isolatieglas zonder dat de leverancier heeft bevestigd dat het kan. Tot slot is er de wens om energie te besparen: wie nog enkel of oud dubbel glas heeft, kan veel winnen met nieuw isolatieglas.
Van enkel glas tot triple: wat het verschil is
De isolatiewaarde van glas wordt uitgedrukt in de U-waarde: hoe lager, hoe minder warmte er verloren gaat. Milieu Centraal noemt voor enkel glas een U-waarde van 5,8 en voor triple glas 0,4 tot 0,9 W/m²K. Gewoon dubbel glas zonder coating isoleert duidelijk beter dan enkel glas, maar veel minder goed dan HR++. HR-glas en HR+-glas zijn tussenstappen met een coating; Milieu Centraal raadt ze alleen aan als HR++ niet past, en ze komen niet in aanmerking voor subsidie. HR++ glas heeft een warmtereflecterende coating en een edelgasvulling en geldt voor de ISDE als HR++ bij een U-waarde van ten hoogste 1,2. Triple glas heeft drie ruiten en twee gevulde spouwen; voor de ISDE moet het een U-waarde van ten hoogste 0,7 hebben.
Let erop dat de U-waarde van het glas iets anders is dan die van het hele raam inclusief kozijn. Een vakman die u een glastype adviseert, hoort te vertellen welke waarde hij bedoelt. Een uitgebreide vergelijking, met de voor- en nadelen van triple glas aan de zon- en schaduwzijde, vindt u in het artikel over HR++ of triple glas.
Kan uw kozijn het nieuwe glas dragen?
Nieuw isolatieglas is dikker en zwaarder dan enkel glas, en triple glas nog meer dan HR++. Milieu Centraal noemt een dikte van ongeveer 5 millimeter voor enkel glas, 18 voor dubbel glas, 24 voor HR++ en 37 voor triple glas. Of het nieuwe glas in uw kozijn past, beoordeelt de glaszetter aan de hand van drie vragen.
- Is de sponning diep en breed genoeg? De sponning is de uitsparing in het kozijn of raam waarin het glas rust. In houten kozijnen die voor enkel glas zijn gemaakt, is die vaak te smal voor isolatieglas. Volgens Milieu Centraal kan de sponning van houten kozijnen meestal worden aangepast door uit te frezen en nieuwe glaslatten te plaatsen.
- Kunnen de draaiende delen het gewicht aan? Ramen die open kunnen, zijn vaak dunner dan het vaste kozijn, en scharnieren en hang- en sluitwerk moeten het extra gewicht kunnen dragen. Milieu Centraal wijst erop dat HR++ juist in de draaiende delen soms niet past. Triple glas vraagt in de praktijk vrijwel altijd een nieuw of dieper kozijn.
- Is het hout gezond? Nieuw glas in een kozijn met houtrot is geen goede investering. Rotte plekken in de onderdorpel of de sponning moeten eerst worden hersteld, of het kozijn moet worden vervangen.
In kunststof en aluminium kozijnen kan oud dubbel glas meestal worden vervangen door HR++, omdat de glasopening daar al op isolatieglas is ontworpen; past HR++ niet, dan resteert HR+-glas, dat minder goed isoleert, of vervanging van het kozijn. Een kozijnenspecialist of timmerman kan beoordelen of aanpassen of vervangen de verstandigste keuze is.
Veiligheidsglas: waar is het nodig?
Gewoon glas breekt in grote, scherpe scherven. Veiligheidsglas beperkt dat risico op twee manieren: gehard glas breekt in kleine, vrij stompe korrels, en gelaagd glas bestaat uit twee of meer ruiten met een folie ertussen die de scherven bij elkaar houdt. Gelaagd glas blijft bij breuk in de sponning hangen en is ook inbraakwerender.
Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt voor woningen, ook bij nieuwbouw, geen algemene eis dat glas letselveilig moet zijn. De norm NEN 3569 beschrijft waar veiligheidsglas nodig is om letsel en doorvallen te voorkomen, en wordt in de bouw breed toegepast, in contracten en bestekken vaak van toepassing verklaard en door glasleveranciers als standaard gehanteerd. Als vuistregel gaat het om glas dat u kunt raken en waarvan de onderkant laag boven de vloer zit, zoals glazen deuren, glas naast een deur en ramen tot op de vloer. Wel stelt het Bbl eisen aan de bescherming tegen vallen. Vervangt u op een verdieping een compleet raam met kozijn en is de borstwering lager dan 0,85 meter, dan moet er een vaste afscheiding van ten minste die hoogte komen (artikel 5.10a Bbl). Vervangt u alleen het glas, dan geldt die eis niet, maar mag de situatie niet onveiliger worden dan ze was: vervult het glas de functie van afscheiding, dan moet ook de nieuwe ruit daarvoor sterk genoeg zijn.
Vraag de glaszetter bij elke ruit die laag zit, in of naast een deur staat of op een verdieping tot de vloer reikt, of veiligheidsglas verstandig is en laat het type op de offerte vermelden. In huizen met jonge kinderen is dat extra belangrijk.
Geluidwerend glas
Woont u aan een drukke weg, een spoorlijn of onder een aanvliegroute, dan is geluid vaak net zo'n reden om glas te vervangen als warmte. HR++ en triple glas zijn niet automatisch veel stiller dan gewoon dubbel glas; voor geluid tellen andere eigenschappen. Geluidwerend glas werkt met ruiten van ongelijke dikte, zodat ze niet op dezelfde frequentie meetrillen, en vaak met gelaagd glas met een speciale geluiddempende folie. De prestatie wordt uitgedrukt in een geluidsisolatiewaarde in decibel; laat de leverancier die waarde voor het gekozen glas op de offerte zetten.
Glas is maar één onderdeel. Geluid komt ook binnen via kieren langs het raam, via een slecht afgedichte aansluiting tussen kozijn en muur en via ventilatieroosters. Wie geluidwerend glas laat plaatsen, doet er goed aan ook de tochtstrippen en de roosters te laten bekijken; er bestaan geluiddempende ventilatieroosters.
Monument en beschermd stads- of dorpsgezicht
In een rijksmonument heeft u voor de vervanging van historisch glas in een raam meestal een omgevingsvergunning nodig; de Rijksoverheid noemt dit uitdrukkelijk als voorbeeld. Noodzakelijk regulier onderhoud dat gericht is op het behoud van de monumentale waarden, is vergunningvrij zolang detaillering, profilering, vormgeving, materiaalsoort en kleur niet veranderen (artikel 13.11 van het Besluit activiteiten leefomgeving). Een gebarsten moderne ruit vervangen door eenzelfde ruit kan daaronder vallen, maar oud, licht golvend glas vervangen door isolatieglas in de regel niet. Voor gemeentelijke monumenten staan de regels in het omgevingsplan of de erfgoedverordening van de gemeente, en ook in een beschermd stads- of dorpsgezicht kunnen extra regels gelden voor wat er aan de gevel verandert. Overleg daarom altijd eerst met de gemeente.
Dat betekent niet dat isoleren onmogelijk is. Milieu Centraal noemt vacuümglas, dat met ongeveer 8 millimeter zo dun is dat het vaak in een bestaande sponning past, als alternatief voor monumenten en beschermde stadsgezichten. Daarnaast bestaat speciaal monumentenglas, dun isolatieglas dat het uiterlijk van oud glas benadert, en kan een voorzetraam aan de binnenkant het historische raam ongemoeid laten. Die oplossingen presteren volgens Milieu Centraal ongeveer als gewoon dubbel glas. Is het oude glas nog gaaf, laat het dan bij voorkeur zitten of laat de glaszetter het bij vervanging van het raam voorzichtig hergebruiken.
ISDE-subsidie voor HR++ en triple glas
Via de Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE) van RVO kunnen woningeigenaren subsidie krijgen voor isolatieglas. De voorwaarden veranderen regelmatig, dus controleer ze op rvo.nl voordat u opdracht geeft. In hoofdlijnen gelden ze als volgt:
- U bent eigenaar van de woning en woont er zelf.
- De woning is gebouwd vóór 2019, of de omgevingsvergunning is aangevraagd vóór 1 juli 2018.
- Het glas haalt de maximale U-waarde: 1,2 W/m²K voor HR++ en 0,7 W/m²K voor triple glas, en staat op de meldcodelijst van RVO.
- Voor het hogere bedrag voor triple glas moeten ook de kozijnen worden vervangen door isolerende kozijnen; plaatst u triple glas in bestaande kozijnen, dan geldt de categorie HR++.
- U vervangt een minimale oppervlakte aan bestaand glas; er geldt ook een maximum. Alleen de oppervlakte van bestaande ramen die u vervangt telt mee, niet glas in een nieuwe opening.
- Een bouw- of installatiebedrijf voert het werk uit; zelf plaatsen telt niet.
- U vraagt de subsidie aan binnen 24 maanden na uitvoering, met onder meer de factuur, een betaalbewijs, een foto van het uitgevoerde werk en een glasstaat.
- Combineert u isolatieglas binnen 24 maanden met een tweede isolatiemaatregel, bijvoorbeeld spouwmuur-, dak- of vloerisolatie, of met een warmtepomp, zonneboiler of aansluiting op een warmtenet, dan is het subsidiebedrag voor de isolatie hoger. Een combinatie met alleen ventilatie telt daarvoor niet mee.
Vraag de glaszetter om een factuur waarop het glastype, de U-waarde, de meldcode en de vervangen vierkante meters duidelijk staan; zonder die gegevens loopt de aanvraag vast. Hoe de ISDE zich verhoudt tot andere regelingen en het lage btw-tarief op isolatiewerk, leest u in Duurzaam verbouwen: subsidies en mogelijkheden. Heeft uw woning een monumentenstatus, dan gelden voor de ISDE aangepaste voorwaarden.
Ventilatie na beter glas: voorkom vocht en schimmel
Oude ramen met enkel glas en kieren werkten ongemerkt als ventilatie en als ontvochtiger: het vocht in de lucht sloeg neer op het koude glas. Na het plaatsen van HR++ of triple glas is dat koude oppervlak verdwenen en sluit het raam beter. Het vocht dat u in huis produceert met koken, douchen, wassen en ademen, moet dan via de ventilatie naar buiten, anders zoekt het de koudste plek die overblijft: een buitenhoek, de achterkant van een kast of een koudebrug bij een latei.
Heeft uw woning geen balansventilatie, dan zijn ventilatieroosters nodig voor de toevoer van verse lucht; Milieu Centraal raadt bij het vervangen van glas aan om roosters in het kozijn of boven het glas te laten plaatsen. Laat de glaszetter daarom meteen kijken of er roosters zijn en of ze bruikbaar zijn, en houd ze in de winter open. Krijgt u na het vervangen van het glas toch last van condens of schimmel, lees dan Vocht en schimmel in huis herkennen voor de oorzaak per symptoom en de juiste vakman.
Wat de glaszetter doet
Een glaszetter vervangt het glas in bestaande ramen en kozijnen. Het werk verloopt in een paar stappen.
- Opname en inmeten. De glaszetter bekijkt de kozijnen, de sponningen en het hang- en sluitwerk en meet elke ruit in. Isolatieglas wordt op maat gemaakt, met een kleine speling rondom; de productietijd bedraagt doorgaans enkele dagen tot enkele weken. Is een ruit gebroken, dan dicht hij de opening tijdelijk af met een plaat of noodbeglazing.
- Oude ruit eruit. De glaslatten worden losgehaald, oude kit of stopverf wordt verwijderd en de ruit wordt uitgenomen. Bij oude houten ramen met enkel glas zit het glas vaak met stopverf aan de buitenkant; bij isolatieglas zijn meestal glaslatten gebruikt. Oud kitwerk in woningen van vóór 1994 kan asbest bevatten; een vakman let daarop.
- Sponning voorbereiden. De sponning wordt schoongemaakt, waar nodig hersteld en bij hout voorzien van een grondlaag. Bij isolatieglas is een geventileerde en ontwaterde sponning belangrijk: binnengedrongen water moet weg kunnen, anders staat de randafdichting in het vocht en raakt de ruit eerder lek.
- Plaatsen op blokken. Het glas wordt op steun- en stelblokjes gezet, zodat het nergens direct op het kozijn rust en het gewicht zo wordt overgebracht dat het raam niet gaat hangen.
- Afdichten. Bij natte beglazing wordt de ruit afgedicht met een beglazingsband of voorlegband en een beglazingskit die verdraagzaam is met de randafdichting; stopverf is voor isolatieglas niet geschikt. Bij droge beglazing, gangbaar in kunststof en aluminium kozijnen, wordt de ruit afgedicht met rubberprofielen in het kozijn en de glaslatten.
- Glaslatten en afwerking. Nieuwe of hergebruikte glaslatten zetten het glas vast. Latten aan de binnenkant zijn inbraakwerender dan latten aan de buitenkant, omdat een inbreker ze dan niet van buitenaf kan losmaken. Bij houten ramen moeten nieuwe latten en de kitnaad daarna worden geschilderd; spreek af wie dat doet.
Op isolatieglas geeft de fabrikant meestal garantie op de randafdichting, vaak voor een periode van jaren, op voorwaarde dat het glas volgens de voorschriften is geplaatst. Vraag de glaszetter wie de garantie geeft, hoe lang en onder welke voorwaarden. Het oude glas hoort gescheiden te worden afgevoerd, zodat het kan worden gerecycled.
VvE en huurwoning
Woont u in een appartement, kijk dan eerst in de splitsingsakte en het splitsingsreglement. Daarin staat welke delen van het gebouw gemeenschappelijk zijn. Kozijnen in de gevel horen vaak bij de gemeenschappelijke delen, en in sommige reglementen geldt dat ook voor het glas; in andere is het glas, of de schade aan het glas, voor de eigenaar van het appartement. Mag u het glas zelf laten vervangen, dan stelt de VvE vaak eisen aan het uiterlijk, bijvoorbeeld aan de kleur van het glas of de glaslatten, zodat de gevel één geheel blijft. Meer over toestemming en regels leest u in Verbouwen in een VvE-appartement.
Huurt u, dan is het vervangen van beschadigde ruiten volgens het Besluit kleine herstellingen alleen voor de huurder voor zover daar geen noemenswaardige kosten aan verbonden zijn. Een grote ruit isolatieglas valt daar in de praktijk vaak niet onder; dan is de verhuurder aan zet, tenzij u de schade zelf heeft veroorzaakt. Een lekke isolatieglasruit met condens tussen de ruiten is een gebrek dat u bij de verhuurder meldt. Wilt u zelf beter glas laten plaatsen, vraag dan eerst schriftelijk toestemming aan de verhuurder; voor veranderingen die u bij het einde van de huur niet eenvoudig ongedaan kunt maken, en zeker aan de buitenkant van de woning, is die in de regel nodig (artikel 7:215 BW). Vervangt de verhuurder enkel of oud dubbel glas door isolatieglas als verbetering, dan mag hij een redelijke huurverhoging voorstellen (artikel 7:255 BW); voor het herstellen van een gebrek, zoals een lekke ruit, geldt dat niet. Laat u daarover vooraf goed informeren.
Een vakman kiezen en de offerte
Voor alleen glas vervangen kunt u terecht bij een glaszetbedrijf, maar ook veel schildersbedrijven, timmerlieden en kozijnenbedrijven zetten glas. De brancheorganisatie voor schilders- en glaszetbedrijven is OnderhoudNL, dat een aparte sector glas heeft. Lidmaatschap is geen garantie, maar wel een aanwijzing dat het bedrijf zich aan branchevoorwaarden houdt. Controleer verder de inschrijving bij de Kamer van Koophandel en vraag naar referenties.
Een goede offerte vermeldt per ruit de maat, het glastype met U-waarde, eventueel veiligheids-, geluid- of zonwerend glas, de manier van beglazen (nat of droog, glaslatten binnen of buiten), wat er met de sponning en eventueel houtrot gebeurt, ventilatieroosters, schilderwerk van nieuwe glaslatten, de afvoer van het oude glas, de garantie, en de gegevens die u voor de ISDE nodig heeft. Wat de prijs vooral bepaalt, zijn het aantal en de afmetingen van de ruiten, het glastype, aanpassingen aan de sponning en de bereikbaarheid, bijvoorbeeld op een verdieping. Hoe u offertes vergelijkt, leest u in Offerte vergelijken.
Samengevat: condens tussen de ruiten betekent vervangen, condens aan de binnenkant van nieuw glas betekent ventileren, en condens aan de buitenkant betekent dat uw glas goed werkt. Laat de glaszetter eerst het kozijn en de sponning beoordelen, kies waar nodig veiligheids- of geluidwerend glas, overleg bij een monument, VvE of huurwoning vooraf, en bewaar de factuur voor de subsidie. Op VerbouwPro plaatst u uw klus kosteloos en reageren vakmensen uit uw regio.