Ongeveer een op de vijf huishoudens in Nederland heeft last van vocht of schimmel in huis, in huurwoningen nog vaker. De schade is zelden alleen cosmetisch: schimmel prikkelt de luchtwegen, vocht tast stucwerk en hout aan en een verkeerd gekozen oplossing kost geld zonder iets op te lossen. Wie een schimmelplek overschildert terwijl de muur van onderaf nat wordt, staat binnen een seizoen weer voor dezelfde muur. Dit artikel helpt u in drie stappen: eerst de oorzaak herkennen aan de hand van het symptoom, dan bepalen wat u zelf doet en ten slotte de juiste vakman bellen. Vier oorzaken komen in de praktijk het meest voor: optrekkend vocht, doorslaand vocht, condens op koude plekken en lekkage.
Vier oorzaken, vier verschillende aanpakken
Optrekkend vocht is grondvocht dat via de fundering en het metselwerk omhoog trekt, meestal in oudere woningen zonder of met een verouderde vochtkering. Het blijft doorgaans beperkt tot de onderste meter van de muur en tekent zich af als een min of meer horizontale, grillige vochtlijn. Zouten uit de grond en het metselwerk kristalliseren aan het oppervlak uit: een witte, poederige waas die telkens terugkomt nadat u haar heeft weggeborsteld. Stucwerk en verf laten los en plinten rotten weg.
Doorslaand vocht is regenwater dat door de gevel heen naar binnen komt. Het zit hoger op de muur dan optrekkend vocht, wordt duidelijk zichtbaar na dagen van regen en zit vaak aan de zuidwestkant, waar de meeste slagregen op de gevel komt. Oorzaken zijn poreuze of kapotte stenen, uitgesleten voegen, scheuren, een volle spouw of een defecte dakgoot of loodslab die water tegen de muur laat lopen.
Condens is vocht dat u zelf in huis brengt door douchen, koken, wassen en ademen, en dat neerslaat op koude oppervlakken: in buitenhoeken, achter kasten tegen een buitenmuur, boven ramen en bij de aansluiting van kozijnen op de muur. Op zulke koudebruggen ontstaat de kenmerkende zwarte stippelschimmel. Condens neemt vaak toe na het isoleren of het plaatsen van nieuw dubbel glas zonder dat de ventilatie is aangepast, en na het lager zetten van de verwarming.
Lekkage herkent u aan een plek die zich scherp aftekent, groter wordt en niet aan een gevel- of vloerzone gebonden is: onder een badkamer, langs een schoorsteen, bij een dakdoorvoer of in het verlengde van een leiding. Komt de plek alleen na regen, dan zit de oorzaak buiten; is zij er ook bij droog weer, dan is het meestal een leiding. Welke vakman u dan belt, leest u in Lekkage: welke vakman belt u?
Symptoom voor symptoom: wat u ziet en wat het meestal betekent
| Wat u ziet | Meest waarschijnlijke oorzaak | Eerste controle |
|---|---|---|
| Witte, poederige uitbloei onderaan de muur, terugkerend na afborstelen | Optrekkend vocht (zoutuitbloei) | Hoogte van de vochtlijn meten; is het aan beide zijden van dezelfde muur? |
| Bubbelend of loslatend stucwerk boven de plint, rottende plinten | Optrekkend vocht, soms een lekkende leiding in de vloer | Vochtmeter op meerdere hoogtes; waterverbruik controleren bij gesloten kranen |
| Natte plek hoog op een buitenmuur, erger na regen, vaak zuidwestgevel | Doorslaand vocht | Buiten kijken naar voegen, scheuren, goot en loodslabben boven de plek |
| Zwarte stippen in buitenhoeken, achter kasten, boven ramen; beslagen ruiten | Condens op koudebruggen, te weinig ventilatie | Luchtvochtigheid meten; roosters en afzuiging controleren |
| Groeiende, scherp begrensde plek op plafond of muur, ook bij droog weer | Lekkage van een leiding of afvoer | Watermeter aflezen bij gesloten kranen; badkamer of cv erboven controleren |
| Natte plek op het plafond alleen na regen | Lekkage van dak, goot of doorvoer | Zolder of dak inspecteren direct na een bui |
| Muffe lucht, vochtige kruipruimte, koude vloer | Vocht uit de kruipruimte | Kruipluik openen: staat er water, zijn de ventilatieroosters vrij? |
Twee hulpmiddelen maken deze tabel veel betrouwbaarder. Een eenvoudige hygrometer of een CO2-meter met vochtmeting laat zien of de binnenlucht structureel te vochtig is; Milieu Centraal adviseert zo'n meter juist om te zien wanneer extra ventileren nodig is. Een vochtmeter voor muren laat zien of een muur alleen aan het oppervlak nat is (condens) of tot diep in het materiaal (optrekkend of doorslaand vocht). Beide zijn voor weinig geld te koop of te lenen en voorkomen dat u de verkeerde vakman belt.
Gezondheid: waarom de GGD schimmel serieus neemt
De GGD's bundelen hun adviezen op GGD Leefomgeving. Schimmelsporen kunnen keelpijn, niezen en hoesten, een verstopte neus, een piepende ademhaling en benauwdheid veroorzaken. Mensen met een allergie, astma of een longziekte hebben er het meest last van; in vochtige huizen komen ook andere gezondheidsklachten vaker voor. De GGD vat de aanpak samen in vier V's: verwijderen, vocht beperken, ventileren en verwarmen. Concreet: kort douchen, deksels op pannen, de was buiten drogen, roosters dag en nacht open, en de verwarming overdag op minimaal 18 graden en 's nachts op 15 graden, zodat vocht sneller verdampt en niet condenseert op koude muren.
Blijft schimmel terugkomen terwijl u de vier V's toepast, dan is er een bouwkundige oorzaak of te weinig ventilatiemogelijkheid, en daar helpt gedrag niet tegen. In dat geval verwijst de GGD naar de eigenaar of verhuurder; de GGD denkt mee over gezondheidsvragen, maar lost het bouwkundige probleem niet op.
Huurwoning: vocht en schimmel zijn een gebrek
Huurt u, dan is de verhuurder in beginsel verantwoordelijk voor het verhelpen van gebreken (artikel 7:204 en 7:206 BW). Een gebrek is elke staat of eigenschap van de woning waardoor u niet het woongenot heeft dat u van een goed onderhouden woning mag verwachten. Schimmel door een lekkend dak, doorslaand of optrekkend vocht of een ontbrekende ventilatievoorziening valt daar onder; schimmel die aantoonbaar alleen door uw eigen gebruik ontstaat, niet. Meld het gebrek schriftelijk, met foto's en datum, en vraag herstel binnen een redelijke termijn; de Rijksoverheid noemt zes weken als gebruikelijke termijn.
Herstelt de verhuurder niet, dan kunt u als huurder van een sociale huurwoning de Huurcommissie vragen de huur tijdelijk te verlagen tot het gebrek is hersteld. In het Beleidsboek Gebreken staat condensatie, doorslaand of optrekkend vocht met vrijwel constante schimmelvorming of houtrot in woon- en slaapkamers als ernstig gebrek in categorie B, en ernstige vocht- of schimmelplekken en onvoldoende ventilatie van keuken, toilet of badkamer in categorie C. Bij een gebrek in categorie B kan de huur tijdelijk worden verlaagd tot 30 procent van de geldende huurprijs, bij categorie C tot 40 procent. De Gebrekencheck op huurcommissie.nl laat vooraf zien hoe de commissie uw klacht waarschijnlijk beoordeelt. Huurt u in de vrije sector, dan geldt dezelfde wettelijke herstelplicht, maar loopt de route via de kantonrechter; de wet geeft u in artikel 7:207 BW recht op een evenredige huurvermindering vanaf uw melding. Overleg bij twijfel met het Juridisch Loket of een huurteam.
Welke vakman u belt, per oorzaak
- Optrekkend vocht: een metselaar of een gespecialiseerd vochtbestrijdingsbedrijf. Oplossingen zijn het injecteren van een vochtkering in het metselwerk, het aanbrengen van een nieuwe horizontale afdichting of, bij een natte kruipruimte, het verbeteren van de ventilatie of het isoleren van de bodem. Pas daarna heeft het zin om een stukadoor het aangetaste stucwerk te laten vervangen, bij voorkeur met een vochtregulerende saneerpleister.
- Doorslaand vocht: een metselaar voor voegwerk, het vervangen van kapotte stenen en het dichten van scheuren; een dakdekker als de oorzaak in goot, loodslab of dakrand zit. Impregneren van de gevel is pas zinvol als voegen en stenen heel zijn en nooit bij optrekkend vocht.
- Condens en koudebruggen: een ventilatie-installateur of cv-monteur voor mechanische afzuiging in badkamer en keuken, het schoonmaken of vervangen van een bestaande afzuigunit en het controleren van de toevoer via roosters; een isolatiebedrijf of aannemer voor het wegnemen van de koudebrug zelf.
- Lekkage: een loodgieter voor leidingen en afvoeren, een dakdekker voor het dak, een cv-monteur als het water bij de ketel of een radiator vandaan komt.
Laat de vakman eerst de diagnose stellen en vastleggen voordat u een offerte voor de oplossing accepteert. Een aanbieder die alleen zijn eigen methode verkoopt, bijvoorbeeld uitsluitend injecteren of uitsluitend impregneren, beoordeelt uw muur zelden onbevooroordeeld. Een onafhankelijke bouwkundige of een tweede vakman kost weinig in verhouding tot een verkeerde ingreep.
Wat u zelf kunt doen, en wat u beter laat
Verwijder kleine schimmelplekken met een toegestaan schimmelmiddel, herkenbaar aan een toelatingsnummer dat begint met NL of EU of eindigt op N. Maak het oppervlak eerst vochtig, zodat u minder sporen in de lucht brengt, draag handschoenen, ventileer tijdens het werk en meng nooit schoonmaakmiddelen. Zet roosters open, laat mechanische ventilatie na het douchen nog een uur op de hoogste stand draaien en houd meubels een paar centimeter van koude buitenmuren.
Wat u beter laat: schimmel overschilderen. De GGD is er duidelijk over: dat lost het probleem niet op, de schimmel groeit door de verf heen. Ook ontvochtigers en vochtvreters zijn volgens Milieu Centraal hoogstens een tijdelijke opvang en geen oplossing voor de oorzaak. Houd verder de ventilatie open als u gaat isoleren: een beter energielabel en een gezonde binnenlucht gaan alleen samen als isolatie en ventilatie in één plan zitten, zoals u leest in Energielabel verbeteren: welke maatregelen tellen echt? Wie het vochtprobleem bij de bron aanpakt en pas daarna herstelt, doet het werk maar één keer.