Ramen zijn de zwakste plek in de schil van een woning. Een vierkante meter enkel glas laat ruwweg tien keer zoveel warmte door als een vierkante meter goed geïsoleerde muur, en zelfs het dubbel glas uit de jaren tachtig en negentig doet het slechter dan menigeen denkt. Nieuw isolatieglas is daarom een van de meest zichtbare stappen naar een lagere energierekening en een beter energielabel. Maar de keuze tussen HR++ en triple glas is geen pure glaskeuze: zij hangt af van de staat en de diepte van uw kozijnen, van uw ventilatie en van de vraag of uw woning een monument is of in een beschermd stadsgezicht staat. Dit artikel helpt u die afweging te maken.
Wat de U-waarde zegt
De isolatiewaarde van glas wordt uitgedrukt in de U-waarde: de hoeveelheid warmte in watt die per vierkante meter glas verloren gaat bij een graad temperatuurverschil tussen binnen en buiten (W/m²K). Hoe lager, hoe beter. Milieu Centraal geeft voor enkel glas een U-waarde van ongeveer 5,8 W/m²K. Gewoon dubbel glas zonder coating zit, afhankelijk van de spouwbreedte, rond 2,8 tot 3,0. HR++ glas, dubbel glas met een warmtereflecterende coating en een edelgasvulling, komt uit op ongeveer 1,1; voor de ISDE-subsidie stelt RVO de grens op maximaal 1,2 W/m²K. Triple glas, drie ruiten met twee gevulde spouwen, haalt volgens Milieu Centraal 0,4 tot 0,9, en komt pas voor ISDE in aanmerking bij maximaal 0,7 W/m²K.
Let op het verschil tussen de U-waarde van het glas (Ug) en die van het hele raam inclusief kozijn (Uw). Een slecht isolerend kozijn trekt de prestatie van het beste glas omlaag. Wie triple glas in een dun, ongeïsoleerd aluminium kozijn uit de jaren zeventig zet, verliest een groot deel van het voordeel langs de rand.
Vergelijking van de glastypen
| Kenmerk | Enkel glas | Dubbel glas (oud) | HR++ | Triple glas |
|---|---|---|---|---|
| U-waarde glas (indicatief, W/m²K) | ca. 5,8 | ca. 2,8 – 3,0 | ca. 1,0 – 1,2 | ca. 0,5 – 0,7 (ISDE: max. 0,7) |
| Opbouw | Eén ruit | Twee ruiten, luchtspouw, geen coating | Twee ruiten, coating, edelgas (meestal argon) | Drie ruiten, twee coatings, twee gevulde spouwen |
| Dikte en gewicht | Dun, licht | Ca. 18 mm | Ca. 24 mm; past vaak in bestaand dubbelglaskozijn | Ca. 36 – 44 mm; zwaar; vraagt meestal een nieuw of dieper kozijn |
| Past in bestaand kozijn? | n.v.t. | n.v.t. | Vaak wel, mits sponning diep genoeg en hout gezond | Zelden; alleen bij diepe sponning en voldoende sterk hang- en sluitwerk |
| Condens aan de binnenkant | Vrijwel altijd in de winter | Regelmatig | Zelden | Zelden; condens aan de buitenkant op koude ochtenden is normaal |
| Geluid | Slecht | Matig | Beter; met gelaagd of asymmetrisch glas nog beter | Vergelijkbaar met HR++; niet automatisch stiller |
| ISDE mogelijk? | Nee | Nee | Ja, bij vervanging van enkel of oud dubbel glas | Ja, bij vervanging van enkel of oud dubbel glas |
Wat opvalt: de grootste sprong zit tussen enkel glas en HR++, niet tussen HR++ en triple. Milieu Centraal adviseert daarom voor bestaande kozijnen HR++ te kiezen en triple glas te overwegen zodra de kozijnen toch vervangen worden. Dan is triple vrijwel altijd de betere keuze, zeker aan de noordkant. Aan de zonkant verliest u met triple glas iets aan gratis zonnewarmte in de winter, wat het voordeel deels tenietdoet.
Wanneer moet het kozijn mee?
Of nieuw glas in het bestaande kozijn past, hangt af van drie dingen. Ten eerste de sponningdiepte: de groef waarin het glas zit moet diep genoeg zijn voor de dikte van het nieuwe pakket plus de kit- en afstandsrand. Een kozijn dat voor enkel glas is gemaakt, is daarvoor vaak te ondiep; een glaszetter kan de sponning in hout soms uitfrezen, maar dat heeft grenzen. Ten tweede het gewicht: triple glas is ruwweg anderhalf keer zo zwaar als HR++. In vaste delen is dat zelden een probleem, maar in draaiende en kiepende ramen moeten scharnieren en hang- en sluitwerk het gewicht aankunnen; Milieu Centraal wijst erop dat juist daar vaak het kozijn of op zijn minst het beslag vervangen moet worden. Ten derde de staat van het hout: nieuw glas in een kozijn met beginnend houtrot is weggegooid geld.
Een goede kozijnenspecialist of timmerman beoordeelt deze drie punten voordat hij een offerte maakt. Vraag expliciet of hij uitgaat van glas in het bestaande kozijn, van nieuwe ramen in het bestaande kozijnhout of van een compleet nieuw kozijn, want dat zijn drie verschillende klussen met drie verschillende prijsniveaus, doorlooptijden en btw-regimes. Kiest u voor nieuwe kozijnen, dan is dat ook het moment om na te denken over ventilatieroosters in het kozijn, over de kleur en het materiaal (hout, kunststof, aluminium) en over inbraakwerend hang- en sluitwerk.
Ventilatie en condens: het bijeffect van beter glas
Beter glas maakt een woning dichter. Waar vroeger de kieren rond de ramen en het koude glasoppervlak zelf voor luchtuitwisseling en ontvochtiging zorgden, blijft vocht na het plaatsen van HR++ of triple glas in huis hangen. De gevolgen zijn bekend: beslagen ruiten op de koudste resterende plekken, schimmel in buitenhoeken en achter kasten. Milieu Centraal en de GGD zijn eenduidig: wie isoleert, moet tegelijk de ventilatie op orde brengen. Roosters in kozijnen, een werkende mechanische afzuiging in badkamer en keuken en roosters die ook in de winter openstaan zijn geen luxe maar onderdeel van de maatregel.
Condens aan de buitenkant van HR++ of triple glas op een koude, vochtige ochtend is daarentegen geen gebrek. Het Kenniscentrum Glas legt uit dat het juist het bewijs is dat het glas goed isoleert: de buitenruit blijft koud omdat er nauwelijks warmte van binnen naar buiten lekt. Het trekt weg zodra de buitenlucht opwarmt. Condens tussen de ruiten is wel een gebrek: dan is de randafdichting lek en moet de ruit worden vervangen, meestal binnen de garantie van de glasfabrikant.
Geluid: niet hetzelfde als isolatie
Veel mensen verwachten dat triple glas ook veel stiller is dan HR++. Dat is maar beperkt waar: thermische isolatie en geluidsisolatie zijn verschillende eigenschappen. Geluid wordt vooral tegengehouden door massa, door ruiten van ongelijke dikte (asymmetrisch glas) en door een gelaagde ruit met een geluiddempende folie. Woont u aan een drukke weg of onder een aanvliegroute, vraag dan expliciet naar HR++ of triple glas met een verbeterde geluidsisolatiewaarde (Rw), en laat de leverancier die waarde op de offerte zetten. Een nieuw kozijn met goede kierdichting draagt vaak meer bij aan rust in huis dan de derde ruit.
Monument of beschermd stadsgezicht: eerst de gemeente
Voor een rijksmonument heeft u volgens de Rijksoverheid voor verbouwing of restauratie meestal een omgevingsvergunning nodig; het vervangen van historisch glas in een raam noemt zij uitdrukkelijk als voorbeeld. Gewoon onderhoud waarbij kleuren, materialen, details, vorm en profiel hetzelfde blijven is vergunningsvrij, maar nieuw isolatieglas valt daar in de regel niet onder. Ook binnen een beschermd stads- of dorpsgezicht moet u contact opnemen met de gemeente, die de vergunning verleent en de aanvraag doorgaans aan de monumenten- of welstandscommissie voorlegt. Voor gemeentelijke monumenten gelden vergelijkbare regels, vastgelegd in de gemeentelijke erfgoedverordening of het omgevingsplan.
Dat betekent niet dat isolatie onmogelijk is. Veel gemeenten staan dun isolatieglas in de bestaande roedeverdeling toe, Milieu Centraal noemt vacuümglas (circa 8 mm dik met een isolatiewaarde vergelijkbaar met triple) als optie voor monumenten, en achterzetbeglazing aan de binnenkant laat het historische raam ongemoeid. Bespreek de mogelijkheden vooraf met de gemeente en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; hoe een vergunningaanvraag in het algemeen verloopt leest u in Wanneer heeft u een vergunning nodig voor een verbouwing.
Btw en ISDE
Isolatieglas plaatsen in een woning ouder dan twee jaar valt onder de btw-regeling voor isoleren: het arbeidsdeel is belast met 9%, het materiaal (het isolatieglas zelf) met 21%. De Belastingdienst noemt isolatieglas expliciet als isolatiemateriaal, maar zegt er direct bij dat deuren en kozijnen niet als isolatiemateriaal gelden. Vervangt u dus het hele kozijn, dan is het kozijn met het bijbehorende timmerwerk 21%, en geldt het lage tarief alleen voor de arbeid van het aanbrengen van het glas. Een goede factuur splitst dit uit. De volledige regeling, inclusief de tweejaarsgrens, staat in 9% of 21% btw bij verbouwen.
Voor HR++ en triple glas bestaat bovendien de ISDE, de Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing van RVO. De voorwaarden in hoofdlijnen: het glas vervangt enkel of oud dubbel glas in de bestaande thermische schil, HR++ heeft een U-waarde van maximaal 1,2 en triple van maximaal 0,7 W/m²K, er geldt een minimale oppervlakte, het werk wordt uitgevoerd door een bouw- of installatiebedrijf (zelf plaatsen telt niet) en u vraagt de subsidie binnen twee jaar na uitvoering aan. Bewaar de factuur met daarop het glastype, de U-waarde en de vierkante meters. De actuele bedragen en voorwaarden staan op rvo.nl en veranderen regelmatig. Hoe glas meetelt voor uw energielabel leest u in Energielabel verbeteren: welke maatregelen tellen echt?
Welke vakman en waar u op let in de offerte
Alleen glas vervangen in gezonde kozijnen is werk voor een glaszetter. Nieuwe ramen of complete kozijnen vragen een kozijnenbedrijf of timmerman, die meestal ook het glas levert en plaatst. Vraag in elk geval om: het glastype met U-waarde en, bij geluidswensen, de Rw-waarde; de dikte van het glaspakket en de bevestiging dat het in de sponning past; of het bestaande hang- en sluitwerk het gewicht aankan; hoe de ventilatie wordt geregeld; de btw-splitsing tussen arbeid en materiaal; en de garantie op glas en kozijn. Wie eerst de kozijnen beoordeelt en dan het glas kiest, in plaats van andersom, voorkomt dat de duurste ruit in het zwakste kozijn terechtkomt.