Een verstopte afvoer komt bijna altijd op een slecht moment: de gootsteen staat vol afwaswater, de wc spoelt niet meer door of er borrelt water omhoog in de douchebak terwijl iemand boven de wasmachine laat draaien. Dan wilt u snel weten of u dit zelf kunt oplossen, of dat er een loodgieter of ontstoppingsbedrijf moet komen, en wie dat dan betaalt. In dit artikel leest u hoe u herkent waar de verstopping zit, wat de meest voorkomende oorzaken zijn, wat u veilig zelf kunt proberen, wat een vakman doet, hoe de verantwoordelijkheid is verdeeld tussen u, de verhuurder en de gemeente, en hoe u voorkomt dat u in paniek een malafide spoeddienst belt.
Waar zit de verstopping? Symptomen per plek
De eerste vraag is altijd: gaat het om één afvoer, of om meerdere tegelijk? Daarmee weet u meestal al of het probleem dicht bij het toestel zit of verder weg in de leiding.
Eén afvoer loopt traag of niet door
- Gootsteen in de keuken. Het water zakt langzaam weg, er blijft een laagje staan of het ruikt muf. Meestal zit de verstopping in de sifon (de bocht onder de gootsteen) of vlak daarachter, door vet en etensresten.
- Douche of bad. Het water blijft op de vloer of in het bad staan. Haren met zeepresten vormen hier vaak een prop vlak onder het afvoerputje.
- Wastafel. Haren, tandpasta en zeep verzamelen zich in de sifon en rond de afvoerplug.
- Wc. Het water stijgt bij doorspoelen tot bijna aan de rand en zakt daarna heel langzaam weg. Vaak zit de verstopping in de pot zelf of in het eerste stuk van de afvoer, bijvoorbeeld door te veel papier of door iets wat er niet in hoort.
Is maar één toestel verstopt en werken de andere afvoeren in huis normaal, dan zit het probleem bijna altijd in het eerste stuk leiding bij dat toestel. Dat is de situatie waarin zelf proberen zinvol is.
Meerdere afvoeren tegelijk: waarschijnlijk het hoofdriool
Werken meerdere afvoeren tegelijk niet goed, dan zit de verstopping waarschijnlijk verderop, in de leiding waar alle afvoeren op uitkomen of in de aansluiting op het openbare riool. Signalen daarvan zijn:
- de wc borrelt of het water in de pot beweegt als u de gootsteen of douche gebruikt;
- water uit een hoger gelegen afvoer komt omhoog in een lager gelegen afvoer, bijvoorbeeld in de douche of wc op de begane grond als boven iemand doucht;
- er staat water in de ontstoppingsput of er komt water omhoog uit een put in de tuin of het souterrain;
- er hangt een aanhoudende rioollucht in huis of in de tuin.
De gemeente Den Haag noemt precies deze signalen, meer dan één afvoer die niet werkt of afvalwater van boven dat beneden omhoogkomt, als kenmerk van een grote verstopping waarvoor u een loodgieter belt, of als huurder de eigenaar. Bij zo'n verstopping helpen een plopper of ontstopper uit de supermarkt meestal niet, omdat de prop te ver weg zit.
De meest voorkomende oorzaken
- Vet en olie. Frituurvet, bakvet en jus zijn warm nog vloeibaar, maar stollen in de koude leiding. Samen met etensresten en zeep ontstaat een harde laag die de buis steeds nauwer maakt.
- Haren en zeepresten. De klassieke oorzaak in douche en wastafel.
- Vochtige doekjes en ander afval in de wc. Vochtige doekjes horen niet in de wc, ook niet als er op de verpakking staat dat ze doorgespoeld mogen worden. Volgens Milieu Centraal zijn de meeste doekjes vast afval; alleen vochtig wc-papier met het logo van een toiletpot mag door de wc. Stichting RIONED concludeert dat vochtige doekjes vrijwel nooit geschikt zijn om door te spoelen en verstoppingen geven in de riolering en in huisaansluitingen. Hetzelfde geldt voor maandverband, tampons, wattenstaafjes en keukenpapier.
- Boomwortels. Wortels zoeken vocht en groeien via kleine naden en lekkende verbindingen de rioolbuis in, vooral bij oudere buizen van beton of gres. Daar blijft vervolgens vuil aan hangen.
- Verzakking. Op zachte grond kan een leiding in de loop der jaren verzakken. Er ontstaat dan een laag punt (een "zak") waar water en vuil blijven staan, of een verschoven verbinding waar de stroom hapert.
- Kalk en vuilaanslag. Vooral bij hard water kunnen zeepresten samen met kalk een aanslag vormen in de sifon en de afvoer. Meestal speelt dat een bijrol naast haren en vet, maar het kan de doorlaat geleidelijk verkleinen.
- Een te klein verval of een verkeerd aangelegde afvoer. Na een verbouwing kan een nieuwe afvoer te vlak liggen of te veel bochten hebben. Dan keert de verstopping steeds terug.
Wat kunt u veilig zelf proberen?
Bij één verstopte afvoer kunt u het meestal eerst zelf proberen. Begin altijd mechanisch, dus met gereedschap en niet met chemische middelen.
- De plopper (zuignap). Zet de rubberen zuignap over de afvoer, zorg dat er een laagje water boven staat en duw een aantal keer krachtig op en neer. Dek bij een wastafel of gootsteen de overloop af met een natte doek, anders ontsnapt de druk daar. Voor de wc bestaat een aparte plopper met een langere rand die in de afvoeropening van de pot past.
- De sifon losmaken. Onder de gootsteen of wastafel zit een sifon die u met de hand kunt losdraaien. Zet er eerst een emmer onder, draai de moeren los en maak de bocht schoon. Controleer bij het terugplaatsen of de rubberen ringen goed zitten, anders lekt de sifon.
- Een ontstoppingsveer. Een flexibele metalen spiraal die u in de afvoer draait om een prop los te trekken of te breken. De gemeente Den Haag noemt de ontstoppingsveer als manier om een kleine verstopping in huis zelf op te lossen. Werk voorzichtig bij een wc, zodat u het porselein niet beschadigt.
- Heet water. Bij een lichte vetverstopping kan heet water uit de kraan helpen om vet los te weken. Giet liever geen kokend water in de afvoer: veel afvoeren zijn van pvc, dat niet bedoeld is voor grote hoeveelheden kokend water en daardoor kan vervormen of bij de verbindingen kan gaan lekken, en een plotselinge temperatuurwisseling kan het porselein van een wc beschadigen.
Voorzichtig met chemische ontstoppers
Vloeibare ontstoppers en ontstoppingskorrels bevatten vaak bijtende stoffen zoals natriumhydroxide (bijtende soda) of sterke zuren zoals zwavelzuur. De gemeente Den Haag raadt aan liever geen chemische middelen te gebruiken, omdat ze het riool beschadigen. Ook Milieu Centraal raadt chemische ontstoppers af. Ze zijn gevaarlijk voor huid en ogen, belasten het afvalwater en werken slecht als de verstopping verder weg zit, omdat het middel dan verdund raakt in het water dat in de leiding staat. Gebruikt u toch een middel, houd u dan aan de gebruiksaanwijzing, draag handschoenen en een bril en ventileer goed. Belangrijk:
- Meng nooit verschillende producten. Chloorhoudende middelen samen met een zuur, zoals een ontkalker of zuurhoudende ontstopper, kunnen giftige chloordampen vormen. Let op: sommige ontstoppers bevatten zelf ook chloor.
- Gebruik geen ontstopper meer als er al een middel in de afvoer staat en gebruik daarna ook geen plopper: dan kan het bijtende water omhoog spatten.
- Vertel het de vakman als u al een chemisch middel heeft gebruikt, zodat hij weet waarmee hij werkt.
Lukt het met plopper, sifon en veer niet binnen redelijke tijd, stop dan. Doorgaan met harder duwen of meer middel maakt het zelden beter en kan leidingen of verbindingen beschadigen.
Wanneer belt u een vakman?
- Meerdere afvoeren tegelijk zijn verstopt, of water komt omhoog in een lager gelegen afvoer.
- De verstopping komt steeds terug, ook nadat u de sifon heeft schoongemaakt.
- Er staat water in de ontstoppingsput of er komt water omhoog uit een put buiten.
- U ruikt aanhoudend riool, ook zonder zichtbare verstopping.
- De wc blijft verstopt nadat u het met een wc-plopper heeft geprobeerd.
- Er is water in de kruipruimte, of u vermoedt een lekkende of gebroken leiding.
Een loodgieter lost verstoppingen in en rond huis op. Voor het riool buiten, de leiding van uw woning naar de straat, heeft een gespecialiseerd ontstoppings- of rioolservicebedrijf vaak het zwaardere materieel. Twijfelt u welke vakman bij welk probleem hoort, lees dan Loodgieter, installateur of cv-monteur: wie belt u waarvoor?. Gaat het om water dat ergens binnenkomt, dan helpt Lekkage: welke vakman belt u? u verder.
Wat doet de loodgieter of het ontstoppingsbedrijf?
- Mechanisch ontstoppen. Met een elektrische of handbediende ontstoppingsveer (spiraal) wordt de prop losgetrokken of doorbroken. Dit is de standaardaanpak voor afvoeren binnenshuis.
- Hogedrukreiniging. Een slang met een spuitkop spuit water onder hoge druk door de leiding en spoelt vet, slib en losse wortels weg. Dat is geschikt voor langere stukken riool en voor leidingen die over de hele lengte vervuild zijn.
- Camera-inspectie. Een camera aan een kabel gaat de leiding in. Zo ziet de vakman waar de verstopping zit, of er wortels in de buis groeien, of de leiding verzakt of gebroken is en op welke plek. Bij steeds terugkerende verstoppingen is dat vaak de enige manier om de echte oorzaak te vinden. Let op: volgens de gemeente Den Haag vergoedt de gemeente een video-inspectie niet, ook niet als de verstopping uiteindelijk op gemeentegrond blijkt te zitten. Andere gemeenten kunnen hier eigen regels voor hebben.
- Relining of vervangen. Is de leiding beschadigd, dan kan hij soms van binnenuit worden hersteld met relining: er wordt een kous met hars in de bestaande buis gebracht die daar uithardt en een nieuwe binnenbuis vormt, zonder dat er hoeft te worden gegraven. Is de buis ernstig verzakt of ingestort, dan moet het stuk worden opgegraven en vervangen.
Vraag de vakman om uit te leggen wat hij heeft gevonden en, bij een camera-inspectie, om de beelden of een kort verslag. Dat heeft u nodig als de gemeente, de verhuurder of de verzekeraar later vraagt waar en waardoor de verstopping zat.
Wie is verantwoordelijk: u of de gemeente?
Het riool van uw woning bestaat uit twee delen. Het deel op uw eigen grond, van de afvoeren in huis tot ongeveer de erfgrens, is van de eigenaar van de woning. Het deel in de openbare grond, van de erfgrens tot en met het hoofdriool in de straat, valt onder de gemeente. De gemeente Neder-Betuwe legt het zo uit: de gemeente beheert het hoofdriool en de huisaansluitingen tot aan de erfgrens, vaak de grens tussen trottoir en voortuin. De precieze grens verschilt per gemeente; Utrecht legt de verantwoordelijkheid van de huiseigenaar bijvoorbeeld tot een halve meter buiten de perceelgrens. Kijk daarom altijd op de website van uw eigen gemeente.
De ontstoppingsput als graadmeter
Bij een goed aangelegd huisriool zit op eigen terrein, vlak bij de erfgrens, een ontstoppingsput of ontstoppingsstuk: een stuk buis met een deksel, volgens de gemeente Neder-Betuwe meestal zo'n dertig tot zeventig centimeter onder de grond. Daarmee kunt u bepalen aan welke kant de verstopping zit:
- Staat de put (bijna) droog, dan zit de verstopping op uw eigen terrein, tussen huis en put. Dan bent u als eigenaar verantwoordelijk.
- Staat de put vol water, dan zit de verstopping verder richting straat, in het gemeentelijke deel. Neem dan contact op met de gemeente voordat u zelf een bedrijf laat doorwerken.
Weet u niet waar de put zit, vraag het dan na bij de gemeente; soms zijn er tekeningen. Vooral bij oudere woningen ontbreekt een ontstoppingsput weleens. Gemeenten verschillen in wat ze vergoeden: volgens de gemeente Neder-Betuwe zijn het opgraven van het ontstoppingsstuk en het lokaliseren van de storing voor rekening van de eigenaar, ook als de verstopping uiteindelijk bij de gemeente blijkt te zitten.
Laat geen bedrijf werken aan het openbare riool
Zit de verstopping in het gemeentelijke deel, dan mag een loodgieter dit volgens de gemeenten Den Haag en Utrecht niet zelf oplossen. U meldt de verstopping bij de gemeente, die het laat verhelpen en de kosten van het gemeentelijke deel draagt. Laat u toch zonder overleg een bedrijf het openbare riool ontstoppen, dan loopt u het risico die rekening zelf te betalen: de gemeente Neder-Betuwe vergoedt zulke kosten bijvoorbeeld alleen als de gemeente vooraf zelf opdracht heeft gegeven. Omgekeerd kan de gemeente kosten bij u in rekening brengen als de verstopping na uw melding toch op uw eigen terrein blijkt te zitten; Utrecht rekent daarvoor een vast bedrag. Bij een grote verstopping is de beste volgorde daarom: kijk in de ontstoppingsput, bel bij water in de put eerst de gemeente, en schakel bij een droge put zelf een vakman in.
Huurt u? Dan ligt het anders
Bent u huurder, meld een verstopping dan eerst bij uw verhuurder of woningcorporatie. Volgens het Besluit kleine herstellingen hoort het schoonhouden en zo nodig ontstoppen van het binnenriool tot aan het aansluitpunt op het gemeenteriool of hoofdriool bij de huurder, voor zover die riolering voor de huurder bereikbaar is. Een gewone verstopping in de gootsteen of wc is dus meestal een taak voor de huurder. Ligt de oorzaak in een gebrek aan de leiding zelf, zoals wortelingroei, verzakking of een kapotte buis, dan is dat een gebrek waarvoor de verhuurder verantwoordelijk is. Veel corporaties hebben daarnaast een serviceabonnement dat ontstoppen dekt; kijk in uw huurcontract.
Betaalt de verzekering mee?
Een opstal- of inboedelverzekering dekt vaak de waterschade die door een verstopping ontstaat, bijvoorbeeld als een wc of afvoer overloopt en de vloer of het plafond nat wordt. Het ontstoppen zelf, en het opsporen of herstellen van een verzakt of door wortels aangetast riool, valt meestal niet onder de standaarddekking. Kijk in uw polisvoorwaarden en bel bij twijfel eerst uw verzekeraar; die heeft soms ook een eigen hulpdienst. Meer over wat de opstalverzekering wel en niet dekt, leest u in Verbouwen en verzekeringen: opstal, CAR en aansprakelijkheid.
Pas op voor malafide ontstoppingsdiensten
Een verstopt riool is precies de situatie waarin malafide spoeddiensten hun slag slaan. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) trad in 2021 op tegen leadbedrijven die klanten misleidden die zochten naar een slotenmaker of een andere spoeddienst, waarbij rioolontstopping uitdrukkelijk werd genoemd. De ACM beschreef websites met een plaats- of provincienaam in de domeinnaam die een lokaal bedrijf suggereren, terwijl de klant vaak niet wist welk bedrijf er uiteindelijk kwam en wat dat zou kosten. In de praktijk volgt dan soms ter plekke een veel hogere rekening die direct moet worden betaald. Zo beschermt u zich:
- Vraag vooraf wat het kost: voorrijkosten, het tarief per uur of een vaste prijs, en eventuele toeslagen voor avond of weekend. Laat dat bevestigen per e-mail of sms.
- Vraag wie de klus uitvoert, en controleer de bedrijfsnaam en het KvK-nummer.
- Teken niets blanco en laat u niet onder druk zetten om meteen een grote reparatie of vervanging goed te keuren. Vraag bij een grote ingreep om bedenktijd of een tweede mening.
- Betaal niet ter plekke een hoog bedrag per pin of contant omdat het "nu moet". Vraag om een factuur met specificatie, KvK- en btw-nummer.
- Bel bij water in de ontstoppingsput eerst de gemeente, voordat u een bedrijf inschakelt.
Meer signalen van een betrouwbare en een malafide vakman leest u in Zo herkent u een betrouwbare loodgieter.
Verstoppingen voorkomen
- Geen vet door de gootsteen. Laat frituur- en bakvet afkoelen en lever het in of gooi het in een afgesloten verpakking bij het restafval. Veeg pannen vet af met keukenpapier voordat u afwast.
- Alleen plas, poep en wc-papier in de wc. Vochtige doekjes, maandverband, wattenstaafjes en keukenpapier horen in de afvalbak.
- Een haarzeefje in de douche en een zeefje in de gootsteen houden haren en etensresten tegen.
- Maak de sifon en het douchesputje regelmatig schoon, bijvoorbeeld als onderdeel van uw vaste onderhoudskalender.
- Plant bomen en grote struiken niet vlak boven het riool en weet waar uw rioolleiding en ontstoppingsput liggen.
- Laat bij een verbouwing de afvoeren met voldoende verval aanleggen, met zo min mogelijk scherpe bochten, en laat een ontstoppingsput plaatsen als die er nog niet is.
Lukt het niet zelf, of zit de verstopping verder in de leiding? Plaats uw klus op VerbouwPro en kom in contact met een loodgieter bij u in de buurt.