Zelf meewerken aan uw verbouwing is aantrekkelijk: u bespaart arbeidsuren, u houdt grip op het werk en het geeft voldoening. Toch is niet elke klus geschikt om zelf te doen. Sommige werkzaamheden mag u wettelijk niet zelf uitvoeren, andere mag u wel maar zijn gevaarlijk of leveren bij een fout schade op die uw verzekeraar niet vergoedt, en weer andere zijn technisch zo bepalend voor het eindresultaat dat een fout jaren later pas zichtbaar wordt. Dit artikel helpt u de grens te trekken: wat kunt u veilig zelf doen, waar eist de wet een gecertificeerd bedrijf, wat betekent eigen werk voor uw verzekering en de verkoop van uw woning, en hoe maakt u goede afspraken met een aannemer over wie wat doet.
Wat u goed zelf kunt doen
Een flink deel van een verbouwing bestaat uit werk dat vooral tijd en zorgvuldigheid vraagt, en weinig specialistische kennis. Dat is het terrein waar zelfwerkzaamheid loont.
- Sloopwerk van niet-dragende delen: keukenkastjes, plafondplaten, oude vloerbedekking, lichte scheidingswanden van gipsplaat of systeemwanden, en het verwijderen van tegels of sanitair, mits u water en elektra eerst laat afsluiten en zeker weet dat het om een niet-dragende wand gaat.
- Behang strippen, voorbereiden en schilderen binnen: muren en plafonds schuren, plamuren, gronden en afwerken. Het resultaat hangt af van de voorbereiding, en die is vooral geduld.
- Grondwerk en tuin: sleuven graven voor een fundering of leidingen op aanwijzing van de aannemer, grond afvoeren, bestrating opnemen. Laat vooraf controleren waar kabels en leidingen liggen; een graafmelding bij het Kadaster is voor machinaal graven verplicht en voor handmatig graven verstandig.
- Opruimen en afvoeren: puin scheiden, een container vullen, de werkplek elke dag bezemschoon maken. Dat scheelt de aannemer uren en houdt het werk veilig.
- Laminaat, click-pvc en lichte afbouw: zwevende vloeren, plinten, een kastenwand van bouwpakketten, deurbeslag en ophangwerk.
Een nuchtere kanttekening bij schilderen en stukadoren: laat u dat werk door een schilder of stukadoor doen aan een woning ouder dan twee jaar, dan geldt over arbeid én materiaal het lage btw-tarief van 9%, terwijl u op zelf gekochte verf 21% betaalt. Het verschil is zelden doorslaggevend, maar neem het mee in de afweging; meer daarover in 9% of 21% btw bij verbouwen.
Waar de wet een vakman eist
Voor een aantal werkzaamheden is de keuze niet aan u. De wet schrijft voor dat zij door een gecertificeerd of deskundig bedrijf worden uitgevoerd, of stelt zulke eisen dat zelf doen praktisch onmogelijk is.
Gas. Sinds 1 april 2023 mogen het installeren, repareren en onderhouden van gasverbrandingstoestellen, zoals een cv-ketel, geiser of gashaard, en van de bijbehorende luchttoevoer en rookgasafvoer alleen worden uitgevoerd door een bedrijf dat daarvoor is gecertificeerd. Dat staat in artikel 6.45 van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), dat ook het in bedrijf stellen en vrijgeven na die werkzaamheden aan een certificaathouder voorbehoudt. Belangrijk: het eerste lid van dat artikel richt zich niet alleen tot wie het werk uitvoert, maar ook tot wie het werk laat uitvoeren. Een eigenaar die zelf een ketel vervangt of een niet-gecertificeerde klusser inhuurt, overtreedt dus zelf de regel. De achtergrond is koolmonoxide: een verkeerd gemonteerde rookgasafvoer is levensgevaarlijk en onzichtbaar. Werk aan de gasleiding zelf valt niet onder deze certificeringsplicht, maar is evenmin werk voor een leek; laat het aan een cv-monteur of erkend installateur.
Asbest. In woningen van vóór 1994 kan asbest zitten in golfplaten, vensterbanken, vloerzeil, kachelkoord en pakkingen. Het verwijderen is in beginsel werk voor een gecertificeerd saneerder, na een inventarisatie. Voor particulieren bestaat een beperkte uitzondering (Bbl, artikel 7.10): u mag zelf geschroefde, hechtgebonden asbestplaten (geen dakleien), asbesthoudende vloertegels en niet-gelijmde vloerbedekking verwijderen uit uw eigen woning of bijgebouw, tot in totaal 35 vierkante meter, in het geheel en zonder breken of zagen, en alleen na een sloopmelding bij de gemeente via het Omgevingsloket. Verweerd of beschadigd materiaal, gespijkerde of gelijmde platen en alles boven die grens zijn uitgesloten, en u mag daarbij geen bedrijf inschakelen. Hoe u asbest herkent en wat de stappen zijn, leest u in Asbest herkennen bij verbouwen: regels en stappen.
Dragende constructies. Een dragende muur, een doorbraak, een balklaag of een fundering aanpassen is bijna altijd vergunningplichtig en vraagt een constructieberekening. Zelf een muur "even" weghalen kan scheuren, verzakking en in het ergste geval instorting veroorzaken, en zet bovendien uw opstalverzekering en een latere verkoop onder druk. Lees Dragende muur verwijderen: regels, risico's en stappenplan voordat u ook maar één steen aanraakt.
Elektra achter de meterkast. Anders dan bij gas kent de wet voor elektra in woningen geen certificeringsplicht, maar de installatie moet wel voldoen aan NEN 1010, en alles tot en met de hoofdzekering en de meter is van de netbeheerder en voor u verboden terrein. Een groepenkast uitbreiden of vervangen is werk voor een elektricien; een lamp aansluiten of een stopcontact verplaatsen kan een handige doe-het-zelver zelf, mits spanningsloos en volgens de norm. Wat wel en niet verstandig is, staat in Mag ik zelf elektra aanleggen: groepenkast, NEN 1010 en keuring.
Mag wel, maar beter niet
Daarnaast is er werk dat u juridisch zelf mag doen, maar waar de gevolgen van een fout zo groot of zo laat zichtbaar zijn dat een vakman de verstandiger keuze is.
- Waterdichting van de badkamer. De kimband, de waterdichte laag onder het tegelwerk, de afschotvloer en de doorvoeren bepalen of de badkamer over tien jaar nog droog is. Een lek achter de tegels komt pas aan het licht als de vloer eronder al is aangetast en de buren klagen. Laat dit, en het aansluitende tegelwerk, aan een ervaren tegelzetter of badkamerspecialist; zelf tegels zetten in een hal of keuken is een ander verhaal.
- Dakwerk. Werken op hoogte is de grootste bron van ernstige ongevallen bij klussen. Voor bedrijven gelden strenge arbo-eisen aan randbeveiliging en valbescherming; voor u als particulier gelden die regels niet, maar de zwaartekracht wel. Dakbedekking, lood- en zinkwerk en dakramen zijn bovendien werk waarbij een kleine fout een lekkage oplevert die u pas bij de eerste stortbui ontdekt. Laat het aan een dakdekker.
- Water- en afvoerleidingen in de constructie en kozijnen in de buitengevel. Een lekkende koppeling in een dichtgemaakte wand of een kozijn zonder goede waterkering en luchtdichting levert vocht en tocht op die pas later zichtbaar worden en kostbaar zijn om te herstellen.
Verzekering, aansprakelijkheid en verkoop
Eigen werk heeft gevolgen die verder reiken dan de klus zelf. Opstal- en inboedelverzekeraars vergoeden schade die rechtstreeks door uw eigen kluswerk ontstaat in veel polissen niet; schade die indirect ontstaat, zoals een gereedschapskist die van de trap valt op een nieuwe vloer, is vaak wel gedekt, en een allrisk-dekking gaat verder dan een standaarddekking. Bij schade door een installatie die niet aan de norm voldoet, kan een verzekeraar de uitkering beperken of weigeren. De voorwaarden verschillen sterk per maatschappij; vraag vóór de verbouwing na hoe uw polis omgaat met zelf uitgevoerd werk en of de verzekeraar van de verbouwing op de hoogte wil zijn. Welke verzekeringen tijdens de bouw relevant zijn, leest u in Verbouwen en verzekeringen: opstal, CAR en aansprakelijkheid.
Voor schade aan anderen, zoals een lekkage naar de buren of letsel van een helpende vriend, bent u aansprakelijk; een aansprakelijkheidsverzekering voor particulieren dekt dat doorgaans, maar lees ook hier de uitsluitingen. En bij verkoop van de woning moet u een koper informeren over wat u weet, ook over eigen werk dat niet volgens de regels is uitgevoerd. Een bouwkundige keuring brengt een zelf aangelegde installatie of een afgetimmerde doorbraak zonder berekening snel aan het licht; dat kost onderhandelingsruimte of leidt tot een herstelverplichting. Bewaar daarom van alles wat u zelf doet foto's, tekeningen en aankoopbonnen, en laat kritisch werk na afloop keuren.
Eigen werk combineren met een aannemer: zo maakt u afspraken
De meeste verbouwingen zijn een mix: u doet het sloopwerk en het schilderwerk, de aannemer de rest. Dat werkt alleen als de verdeling vooraf op papier staat. Zonder afspraken ontstaan precies de twee klassieke conflicten: de aannemer die moet wachten omdat uw sloopwerk niet af is, en de aannemer die bij een gebrek wijst naar uw werk als oorzaak.
- Leg per onderdeel vast wie wat doet, in de offerte of een bijlage, met een duidelijke grens. Niet "sloopwerk door opdrachtgever", maar "opdrachtgever verwijdert keuken, plafondplaten en vloerbedekking tot en met het afvoeren van het puin; aannemer verwijdert de niet-dragende wand tussen keuken en kamer".
- Koppel uw werk aan de planning met een datum waarop het klaar moet zijn, en spreek af wat er gebeurt als u die datum niet haalt: wacht de aannemer, of mag hij het werk zelf afmaken tegen een vooraf afgesproken tarief? Dat voorkomt verrassingen die later als meerwerk op de factuur komen.
- Regel de aansprakelijkheid. De wet legt de gevolgen van gebreken in materialen of werk dat u zelf aanlevert bij u (artikel 7:760 BW), tenzij de aannemer u ervoor had moeten waarschuwen. Spreek daarom af dat de aannemer uw voorwerk controleert en eventuele bezwaren schriftelijk meldt voordat hij erop doorbouwt. Dan is later duidelijk wiens fout het was.
- Vraag hoe eigen werk de garantie beïnvloedt. Veel voorwaarden sluiten gebreken uit die samenhangen met werk van derden of van de opdrachtgever. Dat is redelijk, zolang het alleen geldt voor gebreken die daadwerkelijk door uw werk zijn veroorzaakt.
- Lever uw deel op zoals een aannemer dat doet: loop het samen na, leg vast dat het voorwerk akkoord is en maak foto's. Dat is uw bewijs als er later discussie ontstaat.
- Respecteer de bouwplaats. Werk niet gelijktijdig op dezelfde plek zonder overleg, raak het werk van de aannemer niet aan en houd u aan zijn veiligheidsafspraken; een ongeval op uw bouwplaats is ook uw probleem.
Op VerbouwPro verlopen de afspraken met de aannemer via berichten in het platform, zodat de taakverdeling, de planning en de akkoorden op het voorwerk automatisch schriftelijk vastliggen. Zo houdt u de voordelen van zelf doen, zonder dat het de verbouwing of de verhouding met uw vakman onder druk zet.