Zonnepanelen liggen jaar in, jaar uit buiten, en dat ziet u er na verloop van tijd aan af: een randje vuil onderaan het glas, een paar witte vlekken van vogels, groene aanslag langs het frame. De vraag is of dat erg is. Het eerlijke antwoord: vaak niet, soms wel. Dit artikel legt uit wanneer reinigen zinvol is en wanneer de regen het werk doet, hoe u aan de opbrengst ziet dat er iets aan de hand is, hoe panelen veilig worden schoongemaakt zonder de coating te beschadigen, waarom u als particulier beter niet zelf het dak op gaat en wie het werk voor u kan doen. Over het plaatsen van panelen, de keuze van de omvormer en de garanties leest u meer in Zonnepanelen laten installeren; dit artikel gaat over wat er daarna komt.
Moeten zonnepanelen eigenlijk worden schoongemaakt?
Op de meeste Nederlandse daken niet of nauwelijks. Milieu Centraal schrijft dat de regen zonnepanelen vanzelf schoonspoelt als ze onder een hoek van meer dan 20 graden liggen, zodat schoonmaken dan in principe niet nodig is. Een gewoon pannendak is doorgaans steiler, dus op een hellend dak is een regenbui meestal voldoende.
Dat ligt anders bij panelen die (bijna) plat liggen. Daar blijft water op het glas staan, en wat daarin zit, droogt op en hoopt zich op, vooral tegen de onderrand van het frame. Milieu Centraal raadt aan om panelen die (bijna) plat liggen minstens eens per jaar schoon te (laten) maken. Op platte daken staan panelen vaak in een lage hoek, bijvoorbeeld in een oost-westopstelling. Volgens de Consumentenbond spoelt de regen panelen onder een hoek van minder dan 20 graden minder goed schoon, zodat af en toe reinigen dan nuttig kan zijn.
Ook op een schuin dak kan reinigen nodig zijn als er hardnekkig vuil op zit. Milieu Centraal noemt vogelpoep en algengroei als voorbeelden van vlekken die een regenbui niet wegspoelt.
Wat vervuilt panelen en kost opbrengst?
Een zonnepaneel levert stroom uit het licht dat door het glas op de zonnecellen valt. Alles wat dat licht tegenhoudt, kost opbrengst. Hoeveel precies, hangt sterk af van het soort vuil, de hoeveelheid en de plek. De belangrijkste boosdoeners zijn:
- Vogelpoep. Een enkele vlek lijkt klein, maar dekt een deel van een cel volledig af. Omdat de cellen in een paneel aan elkaar zijn geschakeld, kan zo'n vlek de opbrengst van het paneel meer drukken dan de oppervlakte doet vermoeden.
- Mos en algen. Vooral op plekken met veel schaduw en vocht, zoals onder bomen, en op panelen die weinig helling hebben, groeit groene aanslag langs het frame en vanaf de onderrand het glas op.
- Stuifmeel en bladeren. In het voorjaar en de zomer kan stuifmeel een gele film achterlaten; in de herfst blijven bladeren op vlakke panelen en tussen de panelen en de goot liggen.
- Stof uit landbouw, industrie en verkeer. Naast akkers, stallen, een drukke weg, het spoor of een bedrijventerrein slaat sneller een grijze of vettige laag neer die de regen niet volledig wegspoelt.
- Zout bij de kust. Dicht bij zee kan zout op het glas neerslaan, vergelijkbaar met de aanslag op ramen.
Op internet circuleren veel percentages over het opbrengstverlies door vuil. Die lopen sterk uiteen en hangen af van de situatie, dus reken er niet blind op. Wat wel vaststaat: zichtbaar vuil op een paneel dat steil ligt en waar de regen goed bij kan, kost doorgaans weinig, terwijl een dikke laag op een plat paneel, een paneel vol vogelpoep of een paneel dat half onder het blad ligt, merkbaar minder levert.
De omvormer-app als signaal
Of uw panelen een beurt nodig hebben, ziet u het best niet vanaf de straat maar in de cijfers. Veel omvormers hebben een app of webportaal waarin u de dagelijkse, maandelijkse en jaarlijkse opbrengst kunt volgen; Milieu Centraal wijst erop dat er apps en websites zijn die de prestaties van uw panelen laten zien, en raadt aan om daarnaast regelmatig de meterstanden te vergelijken met de verwachte opbrengst.
Vergelijk vooral dezelfde maand in verschillende jaren, want de opbrengst wisselt sterk met het seizoen en het weer. Bekijk ook of alle panelen of strings ongeveer gelijk presteren, als uw systeem dat per paneel laat zien. Milieu Centraal adviseert om de panelen en de omvormer te laten nakijken als de stroomopbrengst met meer dan 10 procent afneemt. Let op: vuil is maar een van de mogelijke oorzaken. Milieu Centraal noemt een slechter wordende omvormer en vieze panelen als veelvoorkomende oorzaken van minder opbrengst, en noemt een gemiddelde levensduur van een omvormer van 12 jaar. Ook nieuwe schaduw van een boom of een aanbouw bij de buren, een losse connector of een omvormer die bij hoge netspanning terugregelt, kan de opbrengst drukken. Laat bij een onverklaarbare daling dus niet alleen een reiniger, maar ook de installateur kijken.
Hoe panelen veilig worden gereinigd
Een goede reiniging is vooral zacht. Professionals werken doorgaans met gedemineraliseerd water of osmosewater, water waaruit vrijwel alle kalk en mineralen zijn verwijderd, en een zachte borstel aan een telescoopsteel of een spons. Omdat er geen kalk in het water zit, droogt het op zonder vlekken en hoeft het glas niet te worden drooggetrokken. Dat is dezelfde techniek die veel glazenwassers voor ramen gebruiken, zoals beschreven in Ramen laten wassen.
Wat u níet wilt, is net zo belangrijk:
- Geen hogedrukreiniger. Volgens de Consumentenbond kan een hogedrukreiniger de vuilafstotende coating beschadigen. De harde straal kan bovendien water langs de afdichtingen van het frame en bij de connectoren en de bekabeling drukken, waar het niet hoort.
- Geen agressieve schoonmaakmiddelen. Veel panelen hebben een antireflectie- of vuilafstotende coating op het glas. Schoonmaakmiddelen, oplosmiddelen en schurende producten kunnen die coating aantasten, waardoor de opbrengst juist afneemt.
- Niet schrobben of schrapen. Een harde borstel, schuurspons of krabber geeft krassen in glas en coating. Vastgekoekt vuil, zoals oude vogelpoep, wordt eerst geweekt en daarna voorzichtig verwijderd.
- Niet op de panelen staan of leunen. Volgens de Consumentenbond kan leunen op of lopen over panelen onzichtbare schade veroorzaken, zoals microscheurtjes in de cellen. Ook de brandweer schrijft in haar aandachtskaart voor om nooit druk uit te oefenen op een intact zonnepaneel.
- Niet met koud water op een heet paneel. Op een zonnige dag worden panelen heet. Fabrikanten adviseren in hun reinigingsvoorschriften vaak om te reinigen als de panelen koel zijn, bijvoorbeeld vroeg in de ochtend of bij bewolkt weer, om spanning in het glas door een groot temperatuurverschil te voorkomen. Het water droogt dan ook minder snel op.
Kijk vóór het reinigen in de garantievoorwaarden en de handleiding van de fabrikant. Fabrikanten geven daarin vaak aan welke methoden en middelen zijn toegestaan, en schade door een ongeschikte reinigingsmethode kan buiten de productgarantie vallen. Vraag de reiniger of hij met die voorschriften werkt.
Waarom u als particulier beter niet zelf het dak op gaat
Panelen schoonmaken lijkt een eenvoudige klus, maar het werk vindt plaats op een dak: hoog, vaak schuin, soms glad van mos of nat van het water waarmee u werkt. Volgens het RIVM spelen consumentenproducten een rol bij zo'n 60.000 ongevallen per jaar waarvoor spoedeisende hulp nodig is, en valt ongeveer vijf procent van de slachtoffers van een draagbare trap of ladder. En een val van een dak is doorgaans ernstiger dan een val van een trapje.
Op een plat dak zonder hekwerk of dakrandbeveiliging is de rand gauw dichterbij dan u denkt, zeker als u met uw blik op de panelen achteruit loopt. Op een schuin dak heeft u zonder valbeveiliging geen houvast, en de panelen zelf mag u niet als opstap gebruiken. Ook een ladder tegen de dakgoot is geen stabiele basis. Liggen de panelen laag, bijvoorbeeld op een schuurtje, een carport of een aanbouw, dan kunt u ze misschien vanaf de grond of een stabiele trap met een telescoopsteel bereiken. Alles wat u alleen kunt bereiken door het dak op te gaan, laat u aan een professional over. Welke klussen u wel veilig zelf kunt doen, leest u in Wat kunt u zelf doen bij een verbouwing en wat beter niet.
Wat geldt voor de professional op het dak
Voor wie beroepsmatig op een dak werkt, is veiligheid wettelijk geregeld. Het Arbobesluit verplicht werkgevers, en voor deze regels ook zelfstandigen zonder personeel, om maatregelen te nemen tegen valgevaar (artikel 3.16 en artikel 9.5 Arbobesluit). Bij een mogelijke valhoogte van 2,5 meter of meer is er volgens het Arbobesluit in elk geval sprake van valgevaar en zijn maatregelen verplicht; ook bij een lagere valhoogte moeten maatregelen worden genomen als er valgevaar is. Daarbij gaan collectieve maatregelen, zoals een hekwerk, randbeveiliging, een steiger of een hoogwerker, voor op individuele maatregelen zoals een harnas aan een ankerpunt.
Een ladder is volgens de regels vooral een middel om ergens te komen, niet een werkplek. Als werkplek op hoogte mag een ladder alleen worden gebruikt als veiliger arbeidsmiddelen niet gerechtvaardigd zijn, vanwege het geringe risico en óf de korte duur van het werk óf kenmerken van de plek die niet te veranderen zijn. Een serieuze reiniger komt daarom met een hoogwerker, werkt met een telescoopsteel vanaf de grond of een veilige standplaats, of zet op het dak randbeveiliging of een aanlijnsysteem in. Vraag vooraf hoe hij uw panelen bereikt. Wie zonder enige voorziening over een schuin dak loopt, is geen vakman om in te huren, hoe aantrekkelijk het aanbod ook klinkt.
Elektrische veiligheid: panelen staan onder spanning
Een zonnepaneel heeft geen aan-uitknop. Zolang er licht op valt, levert het spanning, ook als de omvormer of de groep in de meterkast is uitgeschakeld. De brandweer wijst erop dat er bij lichtinval altijd spanning op de zonnepanelen blijft staan. Een onbeschadigd systeem is aanraakveilig, maar beschadigde, gesmolten, vallende of loshangende panelen kunnen onder spanning staan. Natte omstandigheden vergroten het risico.
Voor u betekent dat: raak een paneel met een gebroken glasplaat, een verschroeide plek of een kabel die los over het dak hangt niet aan en spuit er geen water op. Meld het aan de installateur of een elektricien, die het systeem veilig kan uitschakelen en herstellen. Een reiniger die zulke schade tegenkomt, hoort het werk aan dat paneel te staken en het u te melden.
Meer dan schoonmaken: controle tijdens de beurt
Een reinigingsbeurt is een mooi moment om de panelen van dichtbij te laten bekijken, want u komt er zelf niet bij. Vraag de reiniger om foto's te maken en te letten op:
- De panelen zelf: barsten of sterretjes in het glas, verkleuring van de cellen, loslatende randen of vocht achter het glas.
- De bevestiging: losse klemmen, verschoven panelen, verschoven of gebroken dakpannen rond de haken en, op een plat dak, verschoven ballast of beschadigde dakbedekking onder het frame.
- De bekabeling: kabels die los over het dak of de goot hangen, aangevreten isolatie of connectoren die in een plas water liggen.
- Vogels onder de panelen: de ruimte tussen panelen en dakpannen is een geliefde nestplek voor duiven en andere vogels. Nestmateriaal, uitwerpselen en vogels die aan de kabels pikken, geven vervuiling en schade. Een duivenwering van gaas of een kam rondom het paneelveld houdt ze buiten. Nesten van wilde vogels zijn wettelijk beschermd (artikel 11.37 Besluit activiteiten leefomgeving). Bij de meeste soorten geldt die bescherming zolang het nest in gebruik is, maar van onder meer de huismus en de gierzwaluw zijn vaste nestplaatsen het hele jaar beschermd, en juist die soorten nestelen graag onder dakpannen. Laat wering daarom plaatsen als er geen vogels broeden, en schakel bij twijfel over de soort of bij een bewoond nest eerst een ecologisch deskundige in.
- Vuil in de goot: bladeren en vuil dat van de panelen spoelt, komt in de dakgoot terecht. Hoe u de goot schoon en heel houdt, leest u in de onderhoudskalender voor uw woning.
Een reiniger is geen installateur. Ziet hij technische gebreken, dan hoort de reparatie bij het installatiebedrijf of een elektricien. Dat geldt ook voor werk waarbij panelen moeten worden losgenomen, bijvoorbeeld om een nest te verwijderen of wering eronder aan te brengen.
Verzekering en garantie
Zonnepanelen op het dak vallen bij veel verzekeraars onder de opstalverzekering, omdat ze vast aan de woning zijn bevestigd, maar de voorwaarden verschillen per polis. Meld de panelen bij uw verzekeraar als u dat nog niet heeft gedaan, en controleer of schade door storm, hagel of brand is gedekt en of er eisen gelden aan onderhoud en installatie. Schade door achterstallig onderhoud is bij veel polissen uitgesloten, en ook bij schade door ondeskundig werk kan de dekking beperkt zijn; dat verschilt per polis. Laat u de panelen reinigen, vraag dan of de reiniger een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering heeft voor schade die hij aan uw panelen, dak of goot veroorzaakt. Meer over de verzekeringen rond werk aan uw woning leest u in Verbouwen en verzekeringen.
Ook de garantie van fabrikant en installateur kan afhangen van hoe met de panelen wordt omgegaan. Bewaar daarom bonnen en rapporten van reinigings- en inspectiebeurten, met de gebruikte methode, zodat u bij een garantieclaim kunt laten zien dat het onderhoud volgens de voorschriften is gedaan.
Wie doet het: glazenwasser, specialist of installateur?
Voor het reinigen zelf kunt u terecht bij twee soorten bedrijven:
- De glazenwasser. Veel glazenwassers werken al met osmosewater en telescoopstelen en bieden het reinigen van zonnepanelen als extra dienst aan, vaak in combinatie met de ramen of de dakgoot. Voor panelen op een hellend dak die vanaf de grond of een hoogwerker bereikbaar zijn, is dat een logische keuze. Via VerbouwPro vindt u een glazenwasser in uw regio.
- Een gespecialiseerde reiniger. Voor grote paneelvelden, platte daken met veel panelen of daken waar met valbeveiliging moet worden gewerkt, zijn er bedrijven die zich op zonnepanelen hebben toegelegd.
Voor de technische kant is het installatiebedrijf of een elektricien de aangewezen partij: een daling in de opbrengst die niet door vuil komt, een omvormer met foutmeldingen, losse kabels, beschadigde panelen of een paneel dat moet worden losgenomen. Sommige installateurs bieden een onderhoudsbeurt aan waarin inspectie, meting en eventueel reiniging worden gecombineerd. Is de dakbedekking onder of rond de panelen beschadigd, dan hoort er een dakdekker bij.
Hoe vaak, en wat hoort in de offerte?
Een vast ritme voor elk dak bestaat niet. Als vuistregel: panelen op een schuin dak in een schone omgeving hebben vaak geen of slechts zelden een beurt nodig, (bijna) platte panelen minstens eens per jaar, en panelen onder bomen, bij stallen, akkers, industrie of in een omgeving met veel vogels zo vaak als de opbrengst en het zicht daarom vragen. Laat de omvormer-app het tempo bepalen in plaats van de kalender. Een beurt eind lente, na de stuifmeelperiode, of in het najaar na de bladval, ligt voor de hand.
Vraag bij voorkeur een offerte op basis van het aantal panelen, het soort dak en de bereikbaarheid, en controleer of daarin staat:
- het aantal panelen en de ligging (schuin of plat dak, hoogte, bereikbaarheid);
- de methode: osmosewater, zachte borstel, geen hogedruk en geen schoonmaakmiddelen;
- hoe het bedrijf veilig werkt: hoogwerker, telescoopsteel, randbeveiliging of aanlijnen;
- of een visuele inspectie met foto's en een kort verslag is inbegrepen;
- wat er gebeurt als er schade of nesten worden aangetroffen, en of duivenwering kan worden geplaatst;
- de bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering en de inschrijving bij de KvK.
Samengevat: op een schuin dak doet de regen het meeste werk, op een plat dak niet. Volg uw opbrengst in de app, laat bij een duidelijke daling eerst uitzoeken of het aan vuil of aan de techniek ligt, en laat het werk op het dak over aan een professional die zacht reinigt en veilig werkt. Op VerbouwPro plaatst u uw klus kosteloos en reageren glazenwassers en elektriciens uit uw regio.